Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 91

EVLİYA ÇELEBİ’NİN GÜNÜMÜZ İZMİR İL SINIRLARI İÇİNDE KULANDIĞI GÜZERGÂH VE
SEYAHATNÂME’DE BUNA DAİR SORUNLAR
*
İbrahim ŞAHİN
**
Giriş
1630’da 19 yaşnda bir genç olarak başladğ seyahatlerine, hayatnn sonuna kadar aralksz 52 yl devam eden, bu süre içerisinde gör-
düklerini, yaşadklarn kayda geçirerek arkasnda devasa bir eser brakan Evliya Çelebi, geride braktğ SEYAHATNÂMEsiyle, bugün o
devir Osmanl snrlar içerisinde bulunan tüm ülkeler, milletler, hatta etnik unsurlar dşnda daha birçok diyarn ve ulusun tarihini aydn-
latmaktadr. Tarih başta olmak üzere, çok sayda sosyal bilim dal için tarifsiz bir bilgi hazinesi olarak her geçen gün değerine değer katan
Seyahatnâme, sadece Türk edebiyat için değil, tüm dünya edebiyat için müstesna bir yere sahiptir. Bu sebepledir ki, Seyahatnâme ve Evli-
ya Çelebi hakknda bugüne kadar söylenmedik söz, yaplmadk övgü kalmamştr. Yine de şimdiye kadar yazlp söylenenlerin ilerde yaz-
lp söyleneceklerin yannda “hiç” hükmünde kalacağn tahmin etmek zor değildir.
Seyahatnâme’deki pek çok konu gibi, Evliya Çelebi’nin geçtiği güzergâhlar da bugüne kadar araştrmaclarn ilgisini çekmiş; bu konuda
çok sayda çalşma yaplmştr. Fakat bu çalşmalar müstakil bir araştrmann konusu olmayp herhangi bir konu çalşlrken o konuyu des-
teklemek için kullanlan basit çizimlerdir. Dolaysyla bu tür çalşmalar yalnzca Seyahatnâme’de verilen bilgiler esasnda, metinde zikredi-
len yerleşim birimleri arasnda düz çizgiler çizmek suretiyle yaplmaktadr. Hâliyle bu tür çizimlerde coğrafyann ve yolun “dünü” eksik,
“bugünü” ise yoktur.
Evliya Çelebi’nin gezdiği yollarn ayrntsyla belirlenmesi, elbette Seyahatnâme’yi daha anlaşlr klmas açsndan gerekli bir filolojik
çalşma olacaktr. Fakat bu çalşmalarn tek amac bundan ibaret değildir. Bu büyük seyyahn izinden günümüz insanlarn gezmeye teşvik
etmek; böylece insanlarn doğduklar, yaşadklar ya da bulunduklar şehrin, bölgenin doğal güzelliklerini, tarihî ve kültürel zenginliklerini
merak etmelerini, öğrenmelerini sağlamak; onlar yürümeye, spor yapmaya yönlendirmek diğer beklentilerden bazlardr.
Elinizdeki makale, tez-antitez temelinde kurgulanmş analitik bir çalşma olmayp Evliya Çelebi’nin İzmir ve ilçelerinde kullanmş oldu-
ğu yolu anlatmak için hazrlanmş daha ziyade betimsel nitelikli bir çalşmadr. Bu çalşmaya, Evliya Çelebi’nin geçtiği yollar ile artk gü-
nümüzde kullanlmayan ve bugün yalnzca yaş seksenin üzerinde olan bölge insannn hatralarnda yaşayan Kervan Yolu’nu buluşturan
bir çalşma demek daha doğru olacaktr. Bununla birlikte başta zaman içinde coğrafyada meydana gelen değişiklikler ve Seyahatnâme’deki
adlandrmalarda yaşanan isim değişiklikleri olmak üzere, gerek müelliften kaynaklanan ve gerekse daha başka sebeplerle zamana bağl
olarak ortaya çkan sorunlar ya metin içinde ya da dipnotlarla ele alnarak açklanmaya gayret gösterilmiştir.
*
Bu makalede yer alan güzergâhn İzmir merkeze kadar olan bölümü,
Evliya Çelebi’nin Nif-Bergama-İzmir Güzergâh
adyla
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi. S.
XI/2, Kş 2011, ss. 155-180’de yaynlanmştr.
**
Yard. Doç. Dr., E. Ü. Türk Dünyas Araştrmalar Enstitüsü, Türk Dili ve Lehçeleri ABD.
1...,81,82,83,84,85,86,87,88,89,90 92,93,94,95,96,97,98,99,100,101,...268
Powered by FlippingBook