Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 89

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin İzmir Faslndaki Osmanl İktidarnn Göstergeleri Üzerine Bir Değerlendirme
79
olmakta hatta gurur duymaktadr. Hatta eserinin her yerinde olduğu gibi İzmir bahsinde de İktidarn resmî ideolojisinin propagandasn
yapmaktan geri durmamaktadr. Çünkü sarayla bir patronaj ilişkisi vardr; iktidarla kendisi arasnda zihni bir bağ vardr. Güvenlik endişe-
sinin çok yüksek olduğu bu devirde şehirler şehrin dşna, taşraya, ssz yollara, geçitlere ve krsal alana nazaran izafî olarak daha güvenli
yerlerdir. Sürekli yollarda olsa da bir ayağ şehirlerde, iktidarn en fazla somutlaştğ mekânlardadr. Bu haliyle o bir yar göçebedir. Hem
iktidarn bitmez tükenmez ritüellerinden kaçan hem de her gittiği yerde onu arayan bitmek bilmez bir tecessüsün adamdr. O güven ihti-
yac ile kopma arzusu arasndaki sonu gelmeyen diyalektiğin ete kemiğe bürünmüş hâlidir.
Böyle birisinin nazarndan 17. yüzyla baktğmzda gördüğümüz Osmanl Devleti’nin asrlar süren çabas ve gayretiyle inşa ettiği ikti-
dar yaplar onun metinlerinin vazgeçilmez inşa malzemeleridir. Kaleler ve limanlar, timar sistemi ve sivil mimarî, su kemeleri ve çeşmeler,
yollar ve kervansaraylar, kentler, hanlar ve bezzazistanlar, camiler ve medreseler, güvenlik hissi ile coşan ticaret sonucu dolup boşalan
kentler ve pazarlar bütün aksaklklara rağmen işleyen bürokrasi o mücerret iktidar kavramnn müşahhas göstergeleridir. Evliya Çelebi’nin
İzmir seyahatinde naklettiği bu yaplar devlet ile tebaas arasndaki sembolik güç ve itaat ilişkileri bağlamnda ele aldk. İktidar bu kurum-
lar vastasyla propaganda yaparak ikna eder, yetmediği yerde şiddet kullanarak tabî klar, yine bu kurumlar vastasyla adalet dağtr. Bü-
tün bu yapp etmelerini de ideoloji üretim merkezlerinde ürettiği söylemlerle meşrulaştrr. Kendi snrlarn keşfe çkan Evliya Çelebi men-
subu olmaktan gurur duyduğu Osmanl iktidarnn erkinin snrlarn da snamakta ve keşfetmektedir.
KAYNAKLAR
BAYKARA, Tuncer.
İzmir Şehri ve Tarihi.
İzmir: E.Ü. Basmevi, 1974.
ÇADIRCI, Musa.
Tanzimat Döneminde Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yaps.
Ankara: TTK, 1997.
ÇAĞLITÜTÜNCÜGİL, Ersel. “Evliya Çelebi’de Geçitkale.”
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi
, Say:XI/2, Kş, 2011, ss. 181-194.
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi.
C. IX, Topkap Saray Kütüphanesi, Bağdat Köşkü Ksm, No:306
Fransz Seyahatnâmeleri ve Tarihin Aynasnda İzmir Kolokyumu.
Editör: Nurmelek Demir, İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayn, 2002.
GÜVEN, İsmail. “Büyük Selçuklu Devletinde Eğitim ve Öğretime Genel Bir Bakş.”
Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi.
C. 25, S: 2, 1993, ss.
833-848.
(Erişim Tarihi: 9.2.2012)
KÖYMEN, Mehmet Altay.
Alparslan ve Zaman II.
Ankara: 1983.
KÜPELİ, Özer. “Evliya Çelebi’nin İlk İran Seyahati Güzergâh ve Kalelere İlişkin Bilgiler.”
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi.
S: XI/2, Kş, 2011, ss.69-98.
ÖZERGİN, M. Kemal. “Anadolu Selçuklu Kervansaraylar.”
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi.
C. XV, S. 20, 1965, ss.141-170.
1...,79,80,81,82,83,84,85,86,87,88 90,91,92,93,94,95,96,97,98,99,...268
Powered by FlippingBook