Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 87

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin İzmir Faslndaki Osmanl İktidarnn Göstergeleri Üzerine Bir Değerlendirme
77
bir eksiklik olarak görse de onun açğn kapatacak insann eceline dahi derman olabilecek hanlar bulunduğunu belirtmektedir. İzmir’de
alnp satlan mallardan bahseden Tournefort, İzmir’e Kasm’dan Mays Haziran aylarna kadar sadece deniz yoluyla değil kervanlar yoluy-
la da mallarn geldiğini belirtmektedir. Doğunun en değerli mallar olan İran ipekleri ile Ankara ve Beypazar keçisi tiftiklerinden ipler d-
şnda Fransz tüccarlarnn İzmir’den pamuk ipliği, ya da işlenmiş pamuk, ince yünler, krma yünler, Midilli yünleri, maz, balmumu,
mehmude, ravent, afyon, sarsabr, çinko oksidi, galbonum, arapzamk, kitre, amonyakl zamk, horasânî, günlük cedvar ve hal alrlar.
86
Ayrca bunlar ek olarak krmz böceği, çivit, soporna, krmz boya odunu, bakr, bakr pas, badem, karabiber, tarçn, karanfil, zencefil,
küçük Hindistan cevizi götüren Fransz tüccarlar İzmir’e Longuedoc kumaşlar, beouvois ince şayaklar, Nîmes şayaklar, pinchina, Floran-
sa satenleri, kağt, ince kalay, kaliteli çelik gibi malzemeleri getirip satmaktaydlar.
87
İzmir gibi İzmir’in çevresindeki kaza ve kasabalarda da yoğun ticarî faaliyetler olmakla birlikte bunlarn içerisinde özellikle Tire bu yö-
nüyle zikredilmeye değer bir merkez olarak göze çarpmaktadr. Bu şehri Bursa’ya benzeten Evliya Çelebi, buradaki ticarethanelerin de
Bursa’daki gibi kârgir kemer, toloz kubbelere sahip olduğunu yazn serin kşn ise scak olduklarn belirtmektedir. Tire’de toplam iki bin
sekiz yüz dükkân olduğu bilgisini veren Evliya Çelebi bu bilgiyi Ahi Baba’dan aldğn belirterek verdiği bilginin sahih olduğunu ifade
etmektedir. Tpk Halep şehrindeki gibi bütün kubbelerin kurşun kapl olduğundan övgüyle bahsetmektedir. İzmir’de bile bulunmayan
kale gibi sağlam kârgir bir alt yap üzerinde sekiz kubbesi bulunan, süslü ve dört tarafnda dört sağlam demir kaps bulunan bir
bezzazistan olduğundan sitayişle söz etmektedir.
88
Şehrin ticari faaliyetlerinin merkezi olan bölgeyi şöyle tarif etmektedir: “Ve cemî‘i
esvâklar şimâle eniş aşağ vâki‘ olup fevkinden aşağ nazâr etsen gûyâ bu râhlar içre âdem deryâs telattum- deryâ gibi temevvüc edüp
izdihâm- benî âdemden omuz omuzu sökmez bir gulgule-i Tire'dir. Husûsâ hafta bâzâr günleri âkl olan temâşâ-y bâzâra varmamak ge-
rek. Zîrâ ol bâzârda âdem dilâzâr olup zâr- izâr olur. Tâ bu mertebe izdihâm çârsûlar vardr.”
89
İzmir’in uluslar aras bir ticaret şehri ola-
rak temayüz ettiği sadece Evliya Çelebi’nin değil yabanc seyyahlarn da paylaştğ bir görüştür. İzmir liman Osmanl Devletinin ticarî ka-
pasitesini göstermesi bakmndan son derece önemli bir göstergedir. Sadece ticarî değeri bakmndan değil ayn zamanda sembolik değeri
bakmndan da Osmanl iktidar için ayr bir önem arz ettiğini söyleyebiliriz.
6. Bürokrasi:
Devlet dediğimiz mefhum aslnda mücerred bir kavramdr. Onu müşahhaslaştran, görünür klan şey şimdiye kadar say-
dğmz göstergeler ve şimdi söz konusu edeceğimiz bürokrasidir. Bütün bu kurum ve eylemler olmasa elbette kimse devletten söz ede-
mezdi. Devleti görünür klan, farkl tezahürleriyle toplumu yöneten ve yönlendiren devlet bütün işlerini adna bürokrasi denilen bir aygtla
86
Tournefort.
age.
s. 249.; Sandys de İzmir’de yün ve pamuk ticareti yapldğn ve tarm bakmndan ne kadar münbit bir hinterlanda sahip olduğundan bahset-
mektedir. Sandys.
A Relation of a Journey Begun.
London: 1621, s. 15.
87
Tournefort.
age.
s. 248.
88
Age.
s. 82b.
89
Age.
s. 83a.; Polonyal Simeon.
Age.
s. 32.
1...,77,78,79,80,81,82,83,84,85,86 88,89,90,91,92,93,94,95,96,97,...268
Powered by FlippingBook