Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 85

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin İzmir Faslndaki Osmanl İktidarnn Göstergeleri Üzerine Bir Değerlendirme
75
macera ise eşkyann işi nereye kadar vardrdklarnn bir kantdr.
77
Kzlhisar’dan Ayasluğ’a (Selçuk) giderken Alaman Boğaz’nda hara-
milerin saldrsna maruz kalan bir kervandaki tüccarlarn durumu ise Anadolu’daki ticaret yollarnn güvenliği konusunda nasl bir boşluk
olduğunu ortaya koymaktadr.
78
Güvenlik diğer unsurlarla bağlantl bir şekilde ele alndğnda bir devletin halk nazarndaki meşruiyeti
bakmndan ne kadar önemli olduğu daha kolay anlaşlabilir. Kendi meşruiyetinin sorgulanmasn istemeyen bir iktidar güvenlik konusuna
mutlak anlamda ehemmiyet vermek zorundadr. Sadece tebaa değil saldrya maruz kalan yabanc tüccarlar ve onlarn bağl olduklar ülke-
lerin iktidarlar da sorgulamaktan geri kalmayacaktr. Sadece sorgulamakla kalmayacaklarn söylemek de bir kehanet olmayacaktr. Zira
tabiat boşluk kabul etmez. Ya ticarî faaliyet kendisine daha güvenli yeni yollar bulacak ya da başka bir güç orada güvenliği sağlamaya te-
şebbüs edecektir.
5. Ticaret:
Bir ülkede ticarî faaliyetlerin yoğunluğu o ülkedeki sosyal ve ekonomik yapnn durumu hakknda ciddî ipuçlar verebilir. Ti-
caret hacmi dediğimiz şey bir bakma ticaretle iştigal edenlerin bu faaliyeti yürüttükleri memleketteki kurulu düzene itimat edip etmemele-
ri ile doğrudan alakaldr. Söylemeye çalştğmz şey memleketin dâhilinde iktidar elinde bulunduranlar kendi konumlarn kendileri d-
şndaki her kesime meşru göstermek istiyorlarsa bunu sağlamann yollarndan birisi güçlü bir ekonomik yapya sahip olmaktr. İktidarda
bulunanlar tebaann bu faaliyetin getirisinden adil bir şekilde istifade etmesini de temin etmek zorundadr. Ekonomik faaliyetten payn
alan herkes bu imkân sağlayan siyasal otoriteye sayg duyacak ve onun iktidarn meşrulaştracaktr. Ticarete, iktidarla ilişkisi bağlamnda
baktğmzda, bu faaliyetin devlet denen siyasal teşekkül için bir
iktidar göstergesi
olduğunu söylemek yanlş olmayacaktr.
İzmir söz konusu olduğunda bu şehre gelen seyyahlarn buras hakknda en fazla zikrettikleri husus İzmir’in uluslararas bir ticaret şehri
oluşudur. Evliya Çelebi’nin İzmir’i ziyaret ettiği günlerde de İzmir bu yönüyle ön plana çkmaktayd. Çelebi hemen her gittiği yerde ticaret
mevzuuna özel imtina gösterir. Bir yerleşim biriminin ticarî durumu, ticaret mekânlar, liman, ürettiği ve tükettiği maddeler hakknda de-
tayl bilgiler verir. Daha önce de zikrettiğimiz gibi ticaret yollarnn, yerleşim birimlerinin çarş ve pazarlarn güvenliği de ticaretle ilişkileri
bakmndan bir iktidar için son derece önemlidir. Tüccarlarn kendilerine sağlanan güvenli ve adil ticaret ortam karşlğnda iktidara öde-
dikleri vergiler söz konusu iktidar meşru gördüklerinin de en büyük delilidir. Osmanl devleti de bu hususa son derece önem veren bir
yaklaşm sergilemektedir. Yabanc tüccarlarn yoğun olarak geldikleri İzmir gibi kozmopolit liman şehirlerinde onlar skmamaya kendile-
rini rahat hissetmelerini sağlayacak güvenli ve serbest bir ortam sağlamaya gayret edilmiştir. İzmir şehri de bu yönüyle ön plana çkmakta-
dr. Evliya Çelebi, Osmanllarla dost olan on sekiz ülkenin elçilerinin bu şehirde bulunduğunu ve bu ülkelerin tüccarlarnn yeryüzünün
farkl bölgelerinden çok çeşitli mallar getirip burada sattklarn belirtir.
79
Avrupa’dan o kadar çok gemi gelir ki sanki İzmir’in yars Av-
77
Age.
s. 51a.
78
Age.
s. 51a, 51b, 52a.
79
Seyahatnâme.
s. 47a.; Thevenot da bu kente tüm Asya ve Hristiyan dünyasndan gelmiş mallara ilişkin çok büyük bir ticarî faaliyet yürütüldüğünü hayranlkla
belirtmektedir. Thevenot.
age.
s. 119.
1...,75,76,77,78,79,80,81,82,83,84 86,87,88,89,90,91,92,93,94,95,...268
Powered by FlippingBook