Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 84

74
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
şekkülün ortaya çkmasn sağlayan esas nedenlerden birisi de güvenlik ihtiyacdr. İnsan doğas itibariyle kendisi hakknda yargs olan
her akll varlk karşsnda tedirgin olur, potansiyel olarak kendi düşünce ve hareketlerini eleştirebilme yetisine sahip öteki karşsnda ken-
disini güvende hissetmez. Bu nedenle ruhunu sağaltmak için tabiata sğnr zira onun kendisini yarglamas mümkün değildir. Orada gü-
vende olduğunu düşünür.
İktidarn eylem arac olan devlet mekanizmas insanlarn güvenlik ihtiyacn sağlamak karşlğnda onlardan kendi otoritesini tanmala-
rn, kendisine vergi vermelerini ve kendisi için dolayl olarak da kendileri için askerlik yapmalarn talep eder. İnsanoğlu da kendisini gü-
vende hissedebilmek adna bu ağr yükümlülüklerin altna girmiştir. Ancak bu güvenlik bir taraftan yeni bir korkuyu da ortaya çkartmak-
tadr. Kendisini muhtemel tehlikelere karş korumasn beklediği iktidardan onu kim koruyacaktr? Burada hukuk denilen kurum devreye
girerek insanlarn iktidar karşsnda haklarn garanti altna almaya çalşmştr. Hukuk kurumuna rağmen öyle zamanlar gelmiştir ki insan-
lar hem iktidarn kendilerini korumay vaadettiği tehditlerin hem de iktidarn kendisinden kaynaklanan tehditlerin hedefi olmuştur. İşte
Evliya Çelebi’nin yaşadğ 17. yüzyl böyle bir asrdr. Osmanl Devleti’nin snrlar dahilinde yaşayan insanlarn bir taraftan devlet adna iş
yaptğn söyleyen hak hukuk dinlemeyen paşalarn beylerin bir taraftan da
celâlîlerin, başbozuk, sarca, sekban ve levendlerin
tehditlerine ma-
ruz kaldklar bu asr hemen her kesim için son derece skntl bir zaman dilimi olarak göze çarpmaktadr.
70
Evliya Çelebi her nereye gider-
se gitsin bu güvenlik endişesi nedeniyle yanna mutlaka
yoldaşlar, refikler, nökerler, yeniçeriler
almştr. O’nun sadece İzmir seyahatini ince-
lemek bile o devrin güvenlik zafiyetini ortaya koymak bakmndan yeterli olacaktr. Efes’e gitmeye niyetlenen seyyah Tevenot’a engel olan
Fransz konsolosu yol üzerindeki hrszlardan endişe duyduğunu açkça belirtmiştir.
71
Denizde de özellikle Cezayir levendlerinin güvenliği
tehdit ettiğini Tournefort’dan öğreniyoruz.
72
Tevenot özellikle Ege adalarnda haydutluk faaliyetlerinin yoğun olduğundan söz etmekte-
dir.
73
Yine de karayolu ile seyahatten daha güvenli olmal ki İstanbul-İzmir arasnda seyahat edenler daha çok denizyolunu tercih ediyor-
du.
74
Sadece İzmir şehrinde güvenliği sağlayabilmek için 2.000 yeniçerinin görev yaptğn
75
söylersek güvenlik ihtiyacnn ne boyutlara
ulaştğ konusunda bir tahminde bulunmak nispeten kolaylaşacaktr.
Evliya Çelebi’nin müstakbel eniştesi olan “Ellez Paşa’nn aniden bir
asiye
sonra da bir
hayduta
dönüşmesini anlattğ bölüm o dönem in-
sannn içinde yaşadğ güvenlik kaosunu göstermesi bakmndan son derece manidar bir örnektir.
76
Urla’dan Çeşme’ye giderken yaşadğ
70
Evliya Çelebi, Kara Foça Kalesinden bahsederken “Ve bu kal’adan tüfeng-endâz refikler aldk, zîrâ levendât- haşarât kân ve hâne-berdûş nehb ü gâret görmüş
aç uyuz kan kuduz âdemleri rehzenlik ederlerdi,…”ifadesiyle durumu ortaya koymaktadr.
Seyahatnâme.
s. 40b. ; Musa Çadrc.
Tanzimat Döneminde
Anadolu Kentlerinin Sosyal ve Ekonomik Yaps
. Ankara: TTK, 1997, s. 63.
71
Fransz Konsolosu Mösyö de Puy söz konusu hrszlar, Osmanl Devleti ile Venedik arasnda Çanakkale Boğaz girişinde 1656 ylnda meydana gelen deniz
savaşnda Osmanllarn bozguna uğramas sonucu etrafa dağlan “klç artklar” olarak nitelendirmektedir. Tevenot.
age.
ss. 119-120, 117.
72
Tournefort.
age,
s. 251.
73
Tevenot.
age.
ss. 119-120.: Adalardaki bu güvenlik boşluğundan Polonyal Simeon da söz etmektedir. Polonyal Simeon.
Polonyal bir Seyyahn Gözünden 16.
Asr Türkiyesi.
İstanbul: Kesit Yaynlar, 2007, s. 32.
74
Nurmelek.
age.
s. 65.; Tournefort da karayolunun tehlikeli olduğunu teyit etmektedir.
age.
s. 241.
75
Tounefort.
age.
s. 248.
76
Seyahatnâme.
s. 39b.
1...,74,75,76,77,78,79,80,81,82,83 85,86,87,88,89,90,91,92,93,94,...268
Powered by FlippingBook