Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 83

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin İzmir Faslndaki Osmanl İktidarnn Göstergeleri Üzerine Bir Değerlendirme
73
önemli müderrislerinden bahsetmeyi ihmal etmemektedir.
62
İzmir’e geldiğinde de işlevleri bakmndan Osmanl iktidarnn göstergesi nite-
liğinde olan bu kurumlarn isimlerini zikretmekle yetinirken Tire
63
ve Birgi
64
bahsinde buradaki medreselerden sitayişle söz etmektedir.
İzmir merkezde 40 medrese olduğunu ifade eden Evliya Çelebi, en iyilerinin Sultan Selim’in Kurşunlu Medresesi, mahkeme yaknndaki
Kapudan Paşa Medresesi ve Ahmed Ağa Medresesi olduğunu belirtir.
65
Evliya Çelebi Osmanllar zamannda yaplan camilerin yan sra Anadolu Beyliklerinden kalan camileri de zikretmektedir. Bu yaplarn
mimarî özelliklerinden, bakmn üstlenen vakflardan maruz kaldğ deprem ve yangn felaketlerinden, tabi klndğ tamirata kadar bah-
setmektedir. Bununla da yetinmez eserinde sk sk bu eserlerin kitabelerinden alntlar yapar. Bunu bilhassa yaptrann kim olduğu ve yap-
lş tarihine delil olarak kullanr. İzmir ve çevresinde de bu formata uygun bir şekilde camilerden antsal mimari olmalar, toplumsal işlevle-
ri ve iktidarn ideolojisinin toplumsallaşmasn sağlamalar bakmnda ehemmiyet verdiğini hissettirecek bir şekilde bahseder. İzmir’de 310
namaz klnr mekan olduğunu ifade ederek kendince en önemlileri hakknda bilgi verir.
66
İzmir merkezdekilerden bazlar, Bykloğlu
Camii, Hac Hüseyin Camii, Ahmed Ağa Camii, Monla Yakub Efendi Camii v.d.
67
Tournefort selatin camii olmadklar için İzmir’deki ca-
mileri zikretmeye değer önemli yaplar olarak görmez.
68
Sadece sembolik değeri bakmndan “Fetih Camii”nden söz eder.
69
Gerçekten de
Türk devletlerinin İslam medeniyet dairesine girdikleri ilk zamanlardan itibaren İslamî fetih hareketlerinin yegâne gücüne dönüşmeleri
sürecinde adeta fethin müşahhaslaştrldğ taştan bir sembol olarak fethedilen şehrin en önemli ibadethanesi Camiye tebdil edilirdi. Bu
sembol o mülkün yeni iktidarnn görmezden gelinemeyecek bir göstergesi olarak insanlarn belleklerine nakşedilmektedir. Ayasofya Ca-
mii’nin bugünkü konumunun her iki dünya bakmndan önemi Fethin sembolü olarak taşdğ tarihi görevden kaynaklanmaktadr. İz-
mir’deki Fetih Camii de bu minvalde değerlendirilmelidir.
4. Güvenlik:
İnsann temel insiyak “hayatta kalma içgüdüsü”dür. Bu içgüdü “güvenlik” mefhumunu insanoğlu için çok önemli bir ih-
tiyaç haline getirmiştir. Bu o kadar önemlidir ki insanoğlu güvenlik uğruna birçok başka güdü ve ihtiyaçlarndan tavizler vermek zorunda
kalmştr. Söz gelimi kendisini kaln duvarlarn arkasna hapsederek özgürlük istencinden feragat etmiştir. Belki devlet denilen siyasal te-
62
Seyahatnâme.
s. 41a, 45b, 49a.
63
“Ammâ dersi‘âmlar ile pâye medârisleri bunlardr kim tahrîr olunur. Evvelâ medere-i Hac Efendi ve medrese-i Muslihiddîn Efendi ve medrese-i derviş Çelebi
ve medrese-i kara Kad ve Medere-i Monlâ Arab ve medrese-i Mehemmed Ağa ve mederese-i Fereşteoğlu ya‘ni ibn Melek hazretleri, yine mederesesinde bir
türbe-i âlî içinde medfûndur. Meşârk’a ve Menâr’a ve Mecma‘u’l Bahreyn’e ve niçe yüz küytüb-i mu‘tebereyeşerh yazub yedi yüz mücelled risâle ve gayri
te’lîfâtlar vardr. İlm-i lügatde lüğaz küşâ bir bahr-i ma‘ânî ve fesâhatde ve belâgatde dürr-i yektâ-y ferîdü’d-dehr ve nâdirü’l-asr gavvâs- ilm-i ledün idi kim
hakkâ İbn Melek idi. Ve ilm-i lügatde Ferişteoğlu nâm kitâb- hümâm anlarn te’liflerindendir ve Yldrm Hân ulemâlarndandr. Aydn Bay oğluna mu‘allim
olup bu şehri cây- vatan idüp âsûde olmuşdur. Hâlâ merkad-i pür envâr ve savma‘as ziyaretgâh- hâss u âmdr. Rahmetullâhi ‘aleyh, kim âlem-i sabâvetde
hakîr Ferişte lügatin tilâvet edüp, kitâbn ibtidâs hubz etmek, kubl öpmek olmağile ekmek yemeği ve âdem öpmeği ibtidâ ann kitâbndan öğrendik. Ann içün
hayr du‘â ederiz. Rûh- şerîfi şâd ve kabri dâd ü hayr ile yâd edenler dilşâd olalar.”
Seyahatnâme.
ss. 84b-85a.
64
Age.
s. 86b.
65
Age.
s. 46b.
66
Age.
s. 41a, 45a, 45b, 46a, 53a, 68a, 68b, 81b.
67
Age.
s. 45a, 45b.
68
Tournefort.
age.
s. 247.
69
Age.
s. 255.
1...,73,74,75,76,77,78,79,80,81,82 84,85,86,87,88,89,90,91,92,93,...268
Powered by FlippingBook