Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 81

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin İzmir Faslndaki Osmanl İktidarnn Göstergeleri Üzerine Bir Değerlendirme
71
Yollar:
Osmanl Devleti gibi snrlar üç ktay parselleyen bir devletin yönetilmesinin mesafe ve ulaşm araçlarnn hz da hesaba katl-
dğnda ne denli zor olduğunu anlamak elbette çok güç olmayacaktr. Bu yol sadece ulaşm için değil ayn zamanda iletişim için de kullan-
lyordu. Uzunca bir süre savaş ekonomisinden ciddi anlamda istifade eden bir devletin ordu-
larn uzak mesafelere sevk etmek için düzgün yollara ihtiyac olduğunu kabul etmek gere-
kir. Bunun yannda savaş ekonomisi kadar önemli olduğu şüphe götürmeyecek ticarî faali-
yetlerin de en az ordu kadar düzgün yollara ihtiyaç duyduğunu söylemek yanlş olmayacak-
tr. Kadim medeniyetlerden kalan yollarn Osmanl devleti ve tebaas tarafndan söz konusu
ihtiyaçlar karşlamak için etkin bir şekilde kullanldğn söyleyebiliriz. Bunun yannda yeni
yollarn da yapldğn söyleyebiliriz. Evliya Çelebi’nin İzmir ziyaretinde kullandğ yollarn
bir ksmnn kadim medeniyetlerden kalan yollar, bir ksmnn ise sonradan yaplan kervan
yollar olduğu anlaşlmaktadr. Bu konuda en değerli araştrmay proje ekibinden İbrahim
Şahin’in oldukça çileli bir alan çalşmas ile bütünleştirerek gayet aydnlatc sonuçlara ulaşt-
ğn belirtmek gerekir.
54
Onun çalşmasnda bu yollar detayl bir şekilde görmek mümkün
olduğu için ben daha fazla ayrntya girmeyeceğim. Tournefort ve Tevenot gibi yabanc sey-
yahlar özellikle kadim medeniyetlerden kalan yollara dikkat çekmişlerdir.
55
Bütün bu yollar
ağ bir iktidarn hükmünü yürütebilmek, kendisini meşrulaştrabilmek için yapp yaşatmaya
ihtiyaç duyduğu imar faaliyetlerindendir. Bütün yollarn dönüp dolaşp bir şekilde Osmanl
iktidarnn merkezi olan İstanbul’a nam- diğer Doğu Roma’ya çkmas “yol-iktidar” ilişkisini
bariz bir şekilde ortaya koymaktadr.
Kervansaraylar ve Hanlar:
Osmanllardan da önce Anadolu’da kervansaray kültürü yeterince yaygnlk kazanmşt. Özellikle Türkiye
Selçuklular bu kurumlar önemli ticaret yolu güzergâhlar üzerinde yaygnlaştrmşlardr.
56
Kervanlarla ticaret yaplan bir devirde gece
konaklanacak bir yer olmann ötesinde en başta güvenlik ihtiyacnn sağlandğ bu yerlerde insanlar birçok ihtiyaçlarn karşlayabiliyorlar-
d. Kuş uçmaz kervan geçmez izbe yerlerde böyle kurumlarla karşlaşan insanlar buralarda dahi düzeni sağlayan muktedir bir güç bulun-
duğunu idrak ediyordu. Bu ayn zamanda bu kurumlar vastasyla kendilerini kollayp gözeten iktidarn nazarlarnda meşrulaşmas anla-
54
Geniş bilgi için baknz: İbrahim Şahin. “Evliya Çelebi’nin Nif-Bergama-İzmir Güzergâh.”
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi
, Say.11/2, Kş, 2011, ss. 155-180.
55
Tournefort.
age.
s. 246; 253; 256-257.
56
Geniş bilgi için baknz: M. Kemal Özergin. “Anadolu Selçuklu Kervansaraylar.”
İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi.
S. XV/20, 1965, ss. 141-170.
Fotograf 10. Evliya Çelebi'nin bahsettiği merdivenli
kuyuya ulaşan döşeme yol.
1...,71,72,73,74,75,76,77,78,79,80 82,83,84,85,86,87,88,89,90,91,...268
Powered by FlippingBook