Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 80

70
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
rin yaknndaki Halkal Pnar gibi baz yerleşim birimleri ve mesirelik alanlardaki çeşmelerden de sitayişle söz etmektedir.
49
Söz konusu
çeşmelerin önemli bir ksm hayrattr. Çeşmeyi yaptranlar üzerine koyduklar kitabe ile çeşmenin yaplş tarihini de düşmekte ve gelecek
nesillere bu yolla bir kültürü de nakletmektedirler. Söz gelimi Menemen pazar meydanndaki Ali Ağa çeşmesinin tarihi şöyle düşülmüştür:
Yapd bu çeşmeyi Alî Ağa çün
Eyledi ihyâ kamu teşne dili
Tâlibi Dâ‘î
50
dedi târîhini
Akd Hüseyn aşkna ayn- Alî
Sene 1008
51
Evliya Çelebi gittiği hemen her yerde çeşmelere özel bir ilgi göstermiştir. Herkes gibi o da medeniyetin en vazgeçilmez unsurlarndan
birsinin su ve ona bağl kültür olduğunu biliyordu. Yönettiği halkn en temel ihtiyaçlarn karşlayamayan bir iktidarn kendini halk naza-
rnda meşrulaştrabilmesi mümkün değildir. Ayrca Kerbelada şehit olan Hz Hüseyin mitiyle kutsanan susuzlara su götürme, sebil yapma
ameliyesinin hayr sahibine hem toplumda büyük prestij kazandrdğ hem de dinî bir mükafat olduğu inanc bu kültürü beslemiş ve
asrlar boyunca canl tutmuştur. İzmir’in çevresindeki yerleşim birimlerindeki çeşmelerin says bile bu kültürün derinliği hakknda ciddi
fikir verecektir. Evliya Çelebi, Ayasluğ’da (Selçuk) üç bin
52
Tire’de iki yüz yetmiş çeşme olduğunu belirtir ancak tirelilerin mahalle
aralarnda iki bin çeşme olduğunu söylediklerini belirtir.
53
O devre göre bunlar muazzam rakamlardr.
49
Age.
s. 42b.
50
Kişiyi bir düşünceye ya da mesleğe davet eden kimse
51
Yapt bu çeşmeyi Ali Ağa için/ Susuz halk canlandrd/ Talibi Dâ’i dedi tarihini/ Ali’nin gözyaşlar Hüseyin için akt sene 1599/1600.
52
Seyahatnâme.
s. 68a.
53
“Toplam iki yüz yetmiş adet Kevser sulu çeşmeleri vardr. Kaynağ Balpnar ve Sükker pnarlarndan çkp gelir. Şehir içinde akp giden çeşmeler Terziler köşe-
sinde, Gazzazhâne köşesinde, Bezzazistan köşesinde, Alaca çeşme, Uzun çarş başnda, Kutucular han kaps önünde, Osman Ağa çeşmesi, Hüseyin Ağa çeşme-
si, Paşa hanlar çeşmesi ve Atbâzâr çeşmesi. Bunlarn hepsi ikişer veya üçer lüleli paz kalnlğnda akan, berrak, tertemiz ve soğuk hayat kaynaklardr ki içerek
susuzluğunu giderenler can suyu içmiş gibi taze can bulurlar idi. Bu çeşmelerin dşnda hayr ve iyilik sahibi merhum Hac Bal’nn çeşmesi vardr. Yüz yirmi
adet çeşmesi vardr. Hepsi temiz içimlik sulardr. Bu çeşmelerin üzerlerinde çeşit çeşit tarihler vardr. Ancak yazmas sknt verir. Ve bu soğuk çeşmelerin başka
“mahallelerin içinde iki bin adet akan seçkin çeşmeler vardr” diye Tire’nin ileri gelenleri övünürlerdi. Bütün evlerde birer akan su ve fskiyeli havuzlar vardr.
Kaliteli ve kalitesi düşük sularla oluşturulmuşlardr. Zira bu şehir Kestane dağnn eteklerinde olmasyla bütün nehirlerin evden eve akarak geçmesi kolaydr.
Onun için bu şehirde akan su çoktur ve Bursa şehrine benzerliği vardr. Beş yerde kurşun kubbeli sebilleri vardr. Her birinin vakflar tarafndan denk denk kar-
lar ve buzlar getirilip bütün susuzlara dağtrlar. Bir sebilhane Alaca çeşme yaknndadr. Diğeri Tahtakale meydannda mermer binal ve büyük kubbeli bir se-
bildir. Ve bir diğeri de Tahl pazarnda yine mermer binal, demir pencereli ve kurşun kubbeli sanatl bir çeşmedir.”
Seyahatnâme.
s. 82b.
1...,70,71,72,73,74,75,76,77,78,79 81,82,83,84,85,86,87,88,89,90,...268
Powered by FlippingBook