Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 76

66
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
bugün de oldukça büyük ve faal bir işletmedir. Ancak hangi stratejik önemindendir bilinmez işletmeci firma burada çalşma yapmamza ve
görüntü almamza izin vermedi. Yine de etrafnda bir keşif gezisi yaparak büyüklüğü konusunda Evliya Çelebi’nin verdiği bilgilerin doğ-
ruluğunu teyit ettik.
3. Bayndrlk:
Herhangi bir devletin snrlar dâhilindeki önemli şehirlerin imar durumu da egemen devletin iktidarnn göstergesidir.
Şehirdeki antlar, sembolik yaplar, tapnaklar, sivil mimarî gibi unsurlarn sanat değeri, heybetli oluşlar, mühendislik snrlarn zorlama-
lar, nev’i şahsna münhasr bir mimarî üsluba sahip oluşlar, temizlikleri, bütün bu yaplarn birbirleriyle uyumlar gibi unsurlarn bütünü
iktidarn göstergesi olarak o iktidara prestij kazandran faktörlerdir. Bu tür yaplar seyyahlarn ilk dikkatini çeken görüntülerdir. Bu eserle-
rin uyandrdğ hayranlk iktidarn ihtişam ile doğru orantl olacaktr. Özellikle eşsiz olduğu düşünülen mimarî yaplarn kazandrdğ
prestij snrlar aşmakta dünya çapnda bir hayranlk uyandrmaktadr. Tac Mahal ve piramitler bunun en güzel örnekleridir. Mamur şehir-
leri söz konusu olduğunda ortaçağlarn Bağdad’, eskiçağlarn Babil’i yeniçağn Roma’s, Floransa’s, ve elbette İstanbul’u bu prestiji idaresi
altnda bulunduklar iktidarlara fazlasyla sağlamş sembol şehirlerdir.
Şöyle düşünebiliriz; bir şehir yeterince mamur ise o şehri egemenliği altnda tutan iktidar da yeterince güçlü ve varlkldr. Güçlü olan
bu iktidar kendi snrlar dâhilindeki barş ortamn sağlamş, ticarî faaliyetler için son derece önemli olan yollarn ve limanlarn güvenliğini
sağlamştr. Bu güvenli ortam ticarî hacmi artrdğ için ticarî sirkülasyon artmş, gümrük gelirleri çoğalmştr. Bu da devlet hazinesinin
dolmasn sağlamş ve iktidarn kamu yatrmlarna daha fazla para ayrabilmesi imkânn doğurmuştur. Diğer taraftan yoğun ticarî faali-
yetlerden beslenen şehirlerin sakinleri de hem kazandklar para ile hem de tüccarlarla birlikte gelen farkl kültürlerden etkilenerek ve bun-
lar yeniden yorumlayarak kendilerine has etkileyici bir sivil mimarinin yaratclar olmuşlardr. Ürettikleri sivil mimarî örnekleri kendile-
rine has olan hayat tarzlarna uygun olup kendi kültürel kimliklerini yanstmaktadr. Evliya Çelebi gibi mütecessis bir seyyah da her gittiği
şehirde bu unsurlar aramş, incelemiş ve söz etmeye değer olanlar eserinde zikretmiş beğendiklerine ise sayfalar ayrmştr.
Limanlar:
Söz konusu şehir İzmir olduğunda Evliya Çelebi’nin ve diğer seyyahlarn gözlerine neler taklmş diye baktğmzda önümüze
oldukça uzun bir liste serilmektedir. Bu bağlamda İzmir’de en dikkati çeken unsur İzmir limandr. Limann demir atmaya uygun olmas,
rüzgârlardan emin bir yerde olmas ve ayn zamanda etkili bir şekilde savunulabilir olmas ziyaretçilerin aradklar özelliklerdir. İzmir li-
man bu anlamda Evliya Çelebi kadar yabanc seyyahlarn da övgülerine mazhar olmuş bir işletmedir. Piri Reis, Kitab- Bahriye’sinde Ege
Denizi’nden 12 mil içeride olan
27
İzmir limanna girişin zorluğuna dikkat çeker. Menemen sahillerinin sğlğ nedeniyle Kzl Dağ’a yakn
seyretmek zorundadrlar. Bu da gemilerin Sancakkale menziline girmelerine neden olur böylece limann girişi emniyet altna alnmaktadr.
Bu noktadan sonra Deniz kalesine kadar sğlk olmadğ için gemilerin rahatça kale önüne kadar ilerleyebildiğini belirtir. Büyük limanda
27
“Papaz Chirstoph Wilhelm Lüdeke'nin İzmir’i.” Pnar.
age.
s. 89.; Evliya Çelebi Lodostan doğuya seksen mil uzunlukta olduğunu belirtmektedir.
Seyahatnâme.
s. 47b.
1...,66,67,68,69,70,71,72,73,74,75 77,78,79,80,81,82,83,84,85,86,...268
Powered by FlippingBook