Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 73

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin İzmir Faslndaki Osmanl İktidarnn Göstergeleri Üzerine Bir Değerlendirme
63
Fotograf 4. Ön planda Sancakburnu kalesi ve arkada İzmir liman ve şehri.
Liman korumak üzere tasarlanmş olan bu kaledeki toplarn şahane olduğunu yine Evliya Çelebi’den öğreniyoruz. Kalenin kaplar da
iki kat demirden olup son derce sağlam ve dayankl olduklar ifade ediliyor. Evliya Çelebi’den yaklaşk 16 yl kadar önce İzmir’e gelen
meşhur seyyah Thevenot, bu kalenin küçük bir limann ağzn tuttuğunu ve bu limana büyük yabanc gemilerin giremediğini belirtmekte-
dir.
18
18. Yüzyln hemen başnda İzmir’e gelen Tournefort ise kalenin oldukça kötü bir durumda olduğunu belirtmektedir. Ayrca Evliya
Çelebi’nin de vermediği bir detay sunmaktadr: Dört kötü burca sahip olan kalenin ortada kare planl bir kule ile savunulduğunu ifade
etmektedir. Surlarnn alçak ve mazgall olduğunu, Evliya Çelebi’nin övdüğü toplarnn da kundaksz ancak büyük olduğunu belirtmekte-
dir.
19
İzmir’in merkezindeki kaleler hakknda az çok bilgi veren yabanc seyyahlar çevredeki diğer kaleler hakknda oldukça ketumdurlar.
Osmanl iktidarnn tam bir göstergesi olarak nitelendirilebilecek kalelerden olan Sancakburnu kalesi
IV. Mehmed tarafndan yaptrl-
mştr. Bu kale depremlerde büyük hasarlar görmüş ancak stratejik önemine binaen her seferinde tamir edilip geliştirilerek yeniden hizmete
sokulmuştur. İzmir Körfezine girecek gemiler için diğer yerlerin sğ olmas nedeniyle önünden geçmeyi zorunlu kldğndan giriş çkşlar
kontrol altnda tutmada muktedirdir. Evliya Çelebi’nin de belirttiği gibi bu kale sayesinde limana giren gemilerin gümrük ödemeden kaç-
malar imkânsz hale gelmiştir. Bu durum Osmanl Devleti-
nin iktidarnn hissettirilmesinde önemli bir vasta olduğunu
göstermektedir. Üstelik körfeze giren gemileri ilk karşlayan
resmî bina olmas da sembolik bir anlam taşmaktadr.
Dörtgen bir plana sahip olan kalenin çevresini Evliya Çe-
lebi 1100 adm olarak vermektedir. Deniz kenarnda olduğu
için etrafnda hendek olmayan bu kaleye çok büyük ve etkili
toplar yerleştirildiğini Evliya Çelebi adeta övünerek anlat-
maktadr.
20
Osmanl reayasna güven veren bu müstahkem
yapnn devlet ricali ile organik bağlar olan Evliya Çelebi’yi
böbürlendirmesi gayet normaldir. Kendi arkasndaki gücün
azameti ve Osmanl coğrafyasnn hemen her yerinde bu
gücü hissettirmesi sayesindedir ki Evliya Çelebi bu kadar
yeri bunca zaman boyunca gezebilmiştir. Evliya Çelebi kale-
18
Seyahatnâme
. s. 43b. Tuncer Baykara “ok kalesi” olarak zikredilen kalenin deniz kalesi olduğunu belirtmektedir. Tuncer Baykara.
İzmir Şehri ve Tarihi
. İzmir:
E. Ü. Basmevi, 1974, ss. 37-38.
19
Tournefort.
age.
s. 251.
20
Söz konusu kale bugün Türk Silahl Kuvvetlerinin kontrolü altndadr. Yaşadğ depremlerden sonra II. Abdülhamit zamannda tabya planl olarak inşa edilmiş
şeklini muhafaza etmektedir. Oldukça iyi durumda olan kalenin ziyareti izne tabiidir.
1...,63,64,65,66,67,68,69,70,71,72 74,75,76,77,78,79,80,81,82,83,...268
Powered by FlippingBook