Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 70

60
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
hâkim olduğu toprak parças üzerindeki iktidarn ilân edip hissettirmesi için onun gücünü kudretini temsil eden müstahkem bir kale ve bu
kalenin burçlarnda dalgalanan bayraktan daha uygun ne olabilir? Bu bağlamda gerek Evliya Çelebi’nin gerekse ayn asrda İzmir’e yolu
düşen yabanc seyyahlarn en fazla dikkatini çeken iktidar unsurlarndan birisi de İzmir’deki kaleler olmuştur.
2
Bu yazda önemli olan bir-
kaç kaleye merammz ifade edecek kadar değineceğiz. Diğerlerinin sadece isimlerini zikredeceğiz. İzmir’in sahil kesimleri dşardan gele-
bilecek saldrlara açk olduğu için sahil boyunca önemli limanlara mutlaka sağlam kaleler yaplmştr. İç kesimlerdeki kaleler ise Osmanl
Devleti’nin Anadoluda birliği sağlamasndan sonra önemini ve işlevini yitirmiştir. İç kesimde kalan kaleler arasnda Nif
3
, Berga-
ma
4
,Melemen
5
, Kadifekale, Urla
6
, Kzlhisar ve Birgi kalelerini zikredebiliriz. Deniz kysnda bulunan önemli kaleler ise şu şekilde srala-
nabilir: Foça
7
, Geçitkale, Denizkalesi, Sancakburnu, Çeşme Kalesi
8
, Sğack Kalesi, Kzlhisar, Ayasuluk Kalesi(Selçuk)
9
ve Birgi Kalesi
10
gibi.
İşlevini yitiren kalelerde Melemen(Menemen) kalesi Evliya Çelebi’nin şehri ziyareti esnasnda işlevini yitirdiği anlaşlan kalenin zaten I.
Murad tarafndan alndktan sonra kastl olarak yktrldğn yine Çelebi’nin kendisinden öğreniyoruz. Zamannda metin bir kaleymiş.
11
Artk kendi hâkimiyeti altna aldğ bu bölgenin Osmanl topraklarnn içinde olmas, çok işlek bir yol güzergâhnda olmamas, güvenlik
açsndan önem arz etmemesi yüzünden yktrlmş olabilir. Diğer taraftan Osmanl askerinin çekildiği dönemde alternatif bir gücün tüne-
mesine izin vermemek için de yktrlmş olabilir. Bir anlamda iktidar kimseyle bölüşmeme mesaj da taşmaktadr. Bu şehrin kuzeyinde
Gediz nehrinin karş tarafnda sivri bir kaya üzerinde bir küçük kaleden daha bahsedilmektedir.
Kayack Kalesi
denen bu kalenin de met-
ruk ve işlevsiz olduğu içerisinde kimse bulunmamasndan anlaşlmaktadr.
Modern döneminin şehirleşme hareketlerine mağlup olan kalelerden birisi de
II. Mehmed’in yaptrdğ daire planl Geçitkale’dir. Bu ka-
le’nin içi cephane dolu büyük bir kulesi olduğunu biliyoruz. Evliya Çelebi dizdar ve askerleri olan bu kaleyi mükellef olarak tasnif ediyor.
Bugün kalenin bu muazzam kulesini çplak gözle görmek mümkün değildir. İzmir’in deprem bölgesi olmas binalarn zamana karş diren-
cini azaltan en önemli etkendir. Bu kalenin işlevini yitirmesi, bulunduğu yerin başka bir şekilde değerlendirilmek istenmiş olmas ömrünü
daha da ksaltmş olabilir. Ancak değerli Araştrmac arkadaşlarm İbrahim Şahin ve Ersel Çağltütüncigil ile birlikte yaptğmz keşif ve
2
Evliya Çelebi Seyahatnâmesinde zikredilen kaleler üzerine bir çalşma için bk. Özer Küpeli. “Evliya Çelebi’nin İlk İran Seyahati Güzergâh ve Kalelere İlişkin
Bilgiler.”
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi
. Say XI/2, Kş, 2011, ss. 69-98.
3
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi.
C. IX. Topkap Saray Kütüphanesi, Bağdat Köşkü Ksm, No:306, s. 32a. (Bundan sonra “Seyahatnâme” şeklinde zikredilecektir.
4
Seyahatnâme.
s. 39b.
5
Age.
s. 40a.
6
Seyahatnâme.
s. 48b.
7
Age.
s. 40b.
8
Seyahatnâme.
s. 52b.
9
Seyahatnâme.
s. 67b.
10
Seyahatnâme.
s. 85b.
11
A
ge.
s. 41a.
1...,60,61,62,63,64,65,66,67,68,69 71,72,73,74,75,76,77,78,79,80,...268
Powered by FlippingBook