Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 66

56
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
tutumu meşrulaştrmak için yine dinî sembollerin cömertçe kullanldğn görüyoruz. Söz gelimi IV. Murad’n Bağdat seferini, İmam-
A’zam’n Kzlbaş elinden kurtarlmas olarak sunmaktadr.
44
Snrn öteki tarafndaki “asl ötekiler” Avrupallardr. Bunlarn bazs Evliya’nn karşsna tüccar klğnda çkarken bazlar eli silahl
düşman askeri olarak çkmaktadr. Her ikisini de “kafir” ya da “küffar” olarak nitelendirmektedir. “
Eflâk, Boğdan ve Bulkar keferesi
45
” gibi
yaln ifâdelele birlikte “
Kazak- cünûb
46
” veya “”
Kazak kâfiri
47
” ifadesini farkl farkl yerlerde kullanmaktadr. Kâfir taifesini de kendi yakş-
trdğ baz sfatlarla anmaktadr. Meselâ Ruslar için “
Rus- menhûs
48
tabirini kullanrken Macarlar için “
küffâr- hâksâr- Macar- füccâr
49
sfatlarn sralamaktadr. Osmanl Devleti’nin o zaman için müttefiki dahi olsa kefere sfat asla düşmemektedir. Söz gelimi o dönemde
Lehistan krallğ Osmanl Devleti’nin mütefiki olmasna rağmen onlar için “
Leh diyârna gidüp cümle kâfiristânda nâm u nişân söylenüp muhab-
bet etdiklerinin asl odur.
” İfadesinde olduğu gibi Lehistan’ da bütün Avrupa ile birlikte “kâfiristan” olarak nitelendirmektedir.
50
Diğer Av-
rupallardan, söz gelimi Franszlardan “
Frenk keferesi
51
, İngilizlerden de “
İngilis keferesi
52
şeklinde bahsetmektedir. Kefere veya kâfir sfat
öncelikle ötekinin Müslüman olmadğn belirtmekle birlikte ayn zamanda bir küçültme ve tahkir anlam da içermektedir.
53
Ötekinin Gözünden:
Burada bizi asl ilgilendiren husus kendi karşsnda kefereyi nasl konumlandrdğndan çok kendisini kefere kar-
şsnda nasl konumlandrdğdr. Yani kendisine ötekinin gözünden nasl bakmştr. Bu durumda kâfir olann yani keferenin ötekisi de
“Türk”tür. Özellikle Balkanlar, Macaristan, Avusturya ve Almanya ile birlikte Lehistan’daki mücadeleleri anlatrken, Osmanl ordusu söz
konusu olduğunda genellikle “
Türk ordusu
”, “
Türk askeri
” kavramlarn kullandğ görülmektedir. Türk askerinin üstün geldiği olaylar an-
latrken “
Türk havfi
”nden bahsetmektedir.
54
Türk askeri bir “
taûn
55
a benzetilerek bu korkunun ne kadar güçlü olduğu ortaya koyulmak-
tadr. Korku saygy da içerir. Buradaki sayg, güce duyulan bir saygdr. Tezahürü ise itaattir. Bu tür ifadeleri sk sk kullanan Evliya Çele-
bi’nin bir Osmanl aydn olarak kendisini, mensubu olduğu kültürü ve siyasî teşekkülü öteki karşsnda nasl konumlandrdğn açk bir
şekilde görebiliriz. Ötekine ne kadar yukardan baktğn, onlara yakştrdğ sfatlarla sk sk ortaya koymaktadr. Bir olay ötekinin gözün-
den naklederken “güzîde-i Âl-i Osmân” ifadesi ile Osmanl hânedânn işâret etmektedir.
56
Başka bir yerde yine ötekinin aynasnda kendi
tarafna nazar ettiğinde, “Osmanl” ibâresini kullandğn görüyoruz. Ancak onun, bu kelimeyi anakronik bir şekilde çağn aşan bir anlam-
44
Age.
C. IV. s. 41, 177.
45
Age.
C. V.
s. 59,68
46
Age.
C. V. s. 76.
47
Age
. C. V.
s. 66
48
Age.
C. V. s. 50, 59; Menhûs kelimesi uğursuz anlamna gelmektedir.
49
Age.
C. V. s. 76; hâksâr kelimesi perîşan, füccâr kelimesi de günahkar, kötü huylu anlamlarna gelmektedir.
50
Age.
C. III.
s. 175.
51
Age.
C. III
.
s. 209.
52
Age.
C. III. s. 33, 124.
53
Bk.
Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlük
. “kefere” maddesi.
54
Age.
C. I. s. 44.
55
Age.
C. V. s. 216.
56
Age.
C. II. s. 81.
1...,56,57,58,59,60,61,62,63,64,65 67,68,69,70,71,72,73,74,75,76,...268
Powered by FlippingBook