Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 59

EVLİYA ÇELEBİ’NİN KİMLİK ALGISI
*
Abdullah TEMİZKAN
**
Biz, Evliya Çelebi’nin kimlik sorunundan bahsederken onun gerçek adnn ne olduğu gibi bir mevzuyla ilgilenmiyoruz. Onun, kendisini,
kendi kültür habitat içerisinde nasl tanmladğ mevzuu ile ilgileniyoruz. Bu konuyu ele alrken onun içinden çktğ sosyal tabakay, ald-
ğ eğitimi ve nesebini nereye bağladğn dikkate alacağz. Bunlarn yannda hangi ortamda kendisini nasl tanmladğna da bakacağz. Söz
gelimi yüksek tabakadan insanlarla hem-hal olurken nasl, “yörük” ve “Türkmen”lerin arasnda iken nasl ve kendi devrinin ötekisi olan
gayrimüslimler yahut “kefere
***
”ler ile birlikte iken nasl tanmladğna da bakacağz. Hiç şüphesiz teorik olarak bireyin bütün bu durumlar
içerisinde kimliğini en net ortaya koyduğu durum öteki ile karşlaşmalarnda ortaya koyduğu kimliktir. Zira öteki, bütün insanlar için ol-
duğu gibi Evliya Çelebi için de zatnn aynasdr. Bu yönüyle yapacağmz çalşma bir anlamda Evliya Çelebi’nin ötekisini yahut ötekilerini
tespit etme çalşmas olarak da görülebilir.
Kişiliğinin ve kimliğinin temelini kendi habitatndakilerle benzerlikler üzerine kuran kişioğlu, ilerleyen zamanla birlikte, kendi kimliğini
öteki üzerinden kurarak daha net bir şekilde ortaya koymaktadr. Bir anlamda bireyin kendi kimliğini ortaya koyabilmesi için bir ötekisinin
olmas şarttr. Yani aralarnda antogonik bir ilişki olduğunu söyleyebiliriz.
1
Söz konusu süreç bireyin ötekinin iğne deliğinden geçtiği, eleş-
tirildiği ve onun da kendisini ona göre şekillendirdiği bir vetire olarak da nitelendirebilir.
2
Bu bağlamda öteki, bireyin kritiğidir. Bu nedenle
de endişeye neden olur. İşte Nietsche de bundan dolay
insann tabiatta kendisini huzur içinde hissetmesinin sebebi, tabiatn birey hakknda bir
fikrinin olmamas, onu yarglamamasdr
3
yorumunu yapmştr. Ötekinin kendi hakkndaki fikirlerini hesaba katan birey, kendi kimliğini öte-
kine göre inşa etmektedir.
4
Ele aldğmz bu mevzu doğrudan psikologlarn da ilgi alanna girmektedir. Bu nedenle onlarn bu yaklaşmlar
bizim inşa edeceğimiz metnin metodolojisini doğrudan etkileyecektir. Psikologlara göre: “Birey yirmili yaşlara geldiğinde kendisine ‘Ben
kimim?’ diye sormaya başlamaktadr. Bu sorunun cevaplarn kendi kendisine verirken, önce kendi dş fizyonomisine sonra da ailesi ve
ailesinin dşndaki insanlarla kurduğu sosyal ilişkilere bakarak, kimliği hususunda bir takm sonuçlara ulaşmaya çalşmaktadr. Bireyin bu
verilerden başka rk kavramyla ilişkili olmayan etnisitesini, sosyal konumunu, mesleğini ve dünya görüşünü göz önünde bulundurarak
tutarl, sürekli ve bütünlüklü bir cevap verdiğini, kimliğin ise bütün bunlarn cebirsel olmayan toplam olduğunu söylemektedirler.”
5
Başta
da belirttiğimiz gibi biz de Evliya Çelebi’nin kimlik problemini bu kriterleri göz önünde bulundurarak anlamaya çalşacağz.
*
“Evliya Çelebi’nin Kimlik Algs.”
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi
. S. XI/2, Kş 2011, ss. 1-12.
**
Doç. Dr., E.Ü. Türk Dünyas Araştrmalar Enstitüsü, Türk Tarihi ABD.
***
Bu terime tarafmzdan özel bir anlam yüklenmemiş, sadece Evliya Çelebi’nin metninde kullandğ anlama telmih yaplmştr.
1
Hüsamettin İnaç.
Avrupa’ya Entegrasyon Sürecinde Türkiye’nin Kimlik Problemi.
Ankara: Adres Yaynlar, 2005, s.15.
2
Hall. “I. Yerel ve Küresel: Küreselleşme ve Etniklik.” Çev. S. Hakan Tuncel.
Kültür Küreselleşme ve Dünya-Sistemi Kimlik Temsilinin Çağdaş Koşullar
.
Derleyen: Anthony D. King. Ankara:Bilim Sanat Yaynlar, 1998, s. 41
.
3
Ortega Y. Gasset.
İnsan ve Herkes.
Çev. Neyire Gül Işk. İstanbul: Metis Yaynlar, 1995, s. 99.
4
Abdullah Temizkan. “Kültür ve Kimlik Meselelerine Tarihsel Bir Yaklaşm.”
Düşünen Siyaset.
S. 23, ss. 248-271.
5
Erol Göka, Murat Beyazyüz. “Her Kimlik Ulusal Kimlik Değildir!”
Türkiye Günlüğü.
S. 84, Bahar 2006, s. 60.
1...,49,50,51,52,53,54,55,56,57,58 60,61,62,63,64,65,66,67,68,69,...268
Powered by FlippingBook