Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 52

42
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Timurlu devri kaynaklar arasnda, diğerlerinde bulunmayan pek çok bilgi içermesi bakmndan Şerefeddin Ali Yezdî (ölm. 1454)’nin
Şahruh’un oğlu İbrahim Sultan (1394-1435) için hazrladğ Timur’un yaşamn konu alan ve 1424/25’te tamamlanmş olan “Zafer-nâme”
adl eseri son derece önemlidir. Eser, sahip olduğu özellikler dolaysyla 1425-1507 yllar arasnda defalarca istinsah edilmiş ve oldukça
süslü bir biçimde minyatürlenmiştir.
24
Yezdî’nin “Zafer-nâme”sinin yurtdşnda olduğu gibi ülkemiz kütüphanelerinde de bir çok nüsha-
s bulunmaktadr. Bu nüshalar arasnda minyatürlü örnekler de mevcuttur. Zafernâme içerisinde yer alan minyatürlerden birisi, İzmir’in iç
limannn girişini kontrol eden ve St. John Şövalyeleri’ne ait olan kaleye Emir Timur’un 1402 yl Aralk ayndaki saldrsn tasvir etmekte-
dir. Mevcut minyatürlü nüshalarn büyük çoğunluğu Bihzâd ve onun okulunda yetişmiş ressamlar tarafndan resimlenmiştir. Devrinin
bütün kaynaklar Üs tat Kemâleddin Bihzât (ölm. 1535/36)’n devrinin en büyük nakkaş olduğunda ve olağanüstü sanat yeteneği ko-
nusunda birleşmişlerdir.
25
Minyatürleri dünyann değişik yerlerindeki çok çeşitli koleksiyonlara dağlmş olan Bihzâd ekolünün etkisi dö-
neminde ve ölümünün ardndan geniş bir coğrafyada sürmüştür.
Evliya Çelebi’nin güzel sanatlara ve sanat eserlerine büyük ilgisi olduğunu gezdiği yerlerde gördüğü yaplarn mimarî özelliklerini, süs-
lemelerini, ahşap oymalarn büyük bir ilgiyle anlatmasndan anlaşlmaktadr.
26
O, eserinde, “Üstâd- Ressâm” olarak nitelediği Bihzâd ka-
dar Mânî, Hassan, Şahkulu, Ağa Rza gibi nâm kendisinin devrine ulaşmş nakkaşlarn isimlerini kyaslama için sk sk kullanmakta, her-
hangi bir estetik unsurun güzelliğini anlatmak istediğinde “Mânî ve Hassân ve Bihzâd kalemin çekmede âcizdir” şeklinde nitelendirmekte
veya “öyle müzehheb ve münakkaş kim gûyâ henüz üstâd Bihzâd elinden çkmştr” şeklindeki ifadeleriyle benzerlik kurarak gördüğü
güzelliği övmektedir.
Evliya Çelebi’nin isim vermeden kullandğ Yezdî’nin Zafernâme’sinden veya onu kullanan kişiden yaptğn alnt dolaysyla haberdar
olduğunu bilmekle birlikte kendisinin Bihzâd’n sanatnn minyatürlü örneklerini gördüğü konusunda kesin söz söyleyebilmek şimdilik
güç görünmektedir. Ne var ki, sözü edilen Timurlu devri tarihi ve onun resimleyicisi hakknda yazdklar dolaysyla İstanbul’daki kütüp-
hanelerde bulunan veya zaman içinde ülke ve el değiştirmiş bir nüshasnn Evliya Çelebi’nin kaynakçasnda yer almş olmas da çok uzak
bir ihtimal olmasa gerektir.
24
Şerefeddin Ali Yezdî’nin
Za fer-nâme
adl Timur biyografisinin bir bölümü 1424/25’te tamamlanmş ise de girişi 1427/28 tarihlidir. Bk. İsmail Aka.
Mirza Şahruh
ve Zaman (1405-1447).
Ankara: TTK, 1994, s. XVII.
25
Bihzâd’n tasvir ve tezhip sanatnn gururu, devrinin en kymetli ve ender sanatçs olduğu vurgulanarak gerçekçiliği, frça kullanmadaki ustalğ, zarafet ve inceliği
övülmüştür. Bk. Filiz Çağman. “Bihzâd.”
TDVİA
,
C. 6, İstanbul: 1992, ss. 148-149.
26
Kendisi, yetişme döneminde Saray’da bulunduğu dönemde, hüsn-i hat eğitimi srasnda muhtemelen Nakkaş Hükmî-zâde Ali Bey’den de resim konusunda bilgiler
almşt. Her ne kadar eserinde yer yer resim yaptğna dair kaytlar bulunmaktaysa da bu resimler günümüze ulaşamamştr. Evliya Çelebi’nin günümüze sadece
İnebaht (Lepanto) limannn çizgi resmi ulaşmş, Vatikan’da
Biblioteca Apostolica
’da bulunan bir Nil haritasnn da kendisinin gözetiminde çizildiği anlaşlmştr.
Bk. Nuran Tezcan. “Evliya Çelebi’nin Gün Işğna Çkan Eseri: Nil Haritas.”
Toplumsal Tarih.
207 (Mart 2011), s. 61. Evliya’nn yeni bulunan haritalar için bk.
Zekeriya Kurşu. “Evliya Çelebi’nin Dicle ve Frat Haritas.”
Doğumunun 400. Ylnda Evliya Çelebi ve Seyahatnâmesi Uluslararas Sempozyumu
,
İstanbul 26-30
Eylül 2011, yaymlanmamş bildiri.
1...,42,43,44,45,46,47,48,49,50,51 53,54,55,56,57,58,59,60,61,62,...268
Powered by FlippingBook