Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 47

Evliya Çelebi’nin İzmir Tarihçesi
37
halhal, kulaklarnda küpesi, başnda lüleli kvrml uzun saçlar, sürme çekilmiş iri, ceylan gibi güzel gözleriyle
peri çehreli, aydnlk yüzlü olarak tasvir edilmiştir. Seyyahmz, bu güzel anlatmnn ardndan özellikle ruhu-
nun olmadğn eklemeyi de ihmal etmemiş;
Güzel tasvîr edersin hâl [u] hatt- dilberi ammâ
Füsûn- işveye geldikde ey B i h z âd neylersin
beytiyle onun ruhsuz bir kalp olduğunu, bütün canszlara hayat, hareket, durgunluk ve konuşmann Yara-
dan tarafndan verildiğini yineleyerek vurgulamştr.
15
Kaynaklarda, Evliya Çelebi’nin Kaydefa/Kdefa’nn olduğunu söylediği bu heykelin şehri kuran ve adn ve-
ren bir amazon, Saba Melikesi, Apollon, Semiramis, Helen veya şehrin valisinin âşk olduğu bir dilber olduğuna
yer verilmektedir. XVI. yüzylda burnunun krldğn bildiğimiz büstü, rivâyete göre bir yeniçeri heykele âşk
olan arkadaşn bu garip sevdasndan vazgeçirmek için krmştr. Evliya’dan çok uzun saylamayacak bir süre
sonra, 1702 ylnda İzmir’i ziyaret eden Joseph Piton de Tournefort (1656-1708) isimli Fransz gezgin eserinde, pek beğenmediğini be-
lirttiği “Amazon Smyrna” büstünün karakalem çizimine yer vermiştir.
16
Kayde f a Ana Haz i ne s i ve Ağa c  ;
Evliya Çelebi, kale, bânisi ve büstü ile ilgili yazdklarna gördükleri, tarih kitaplarnda okuduklar
ve kendisine anlatlan rivâyetlerle pekiştirilen anlatlar da eklemiştir. Yazdğna göre; yüzü kuzeye dönük bu heykelin baktğ tarafta bü-
tün kule ve burçlardan daha sağlam ve dikkatle inşa edilmiş bir kule vardr. Bu kulede büyük bir hazine gizlidir ve Kaydefa daima bu ha-
zineye bakar ki bakş onun koruyucu tlsm olarak nitelendirilir.
Ayrca, o, kale kapsndan elli adm uzaklkta görülmeye değer bir ağaç bulunduğunu, daha önce gezdiği yerlerde görmediği bu tuhaf
ağacn çitlembik ağacna benzediğini de belirtmeden geçememiştir. Yanvan- Yunan Tevârihi’nde “Kaydefâ Ana kendi eliyle dikmiştir”
diye yazlmş olan ağacn yaprak ve sürgünleri hâlen capcanldr. Ağaçtan yetmişiki derde deva olan halis bir yağ elde edilmektedir ve dö-
külmüş bir yaprağn büyük bedel ödeyerek alan Hristiyanlarn bununla ne yaptklar da bilinmemektedir. Kaydefa tasvirinin baktğ ağa-
cn alt ve çevresi definecilerin ilgi odağ olduğundan, onlarn geceleyin gizlice kazarak hazine bulmaya çalştklar yerler sabahlar kaledeki
askerler tarafndan yeniden doldurulmaktadr.
15
Seyyahmz, Kadifekale’de gördüğü heykel için kullandğ beyti eserinde bir yerde daha, Dubrovnik’te Hazret-i İsa ve yannda Meryem Ana’nn işlemeli heykel
suretlerini tasvir ederken kullanmştr. Bk.
Seyahatnâme.
6. Kitap, s. 265.
16
Tuncer Baykara.
age.
s. 36; Tournefort Seyahatnâmesi (J. P. Tournefort,
Relation d’un Voyage du Levant,
Lyon 1717)’nin İzmir ile ilgili bölümünün çevirisi için bk.
İlhan Pnar.
Gezginlerin Gözüyle İzmir-XVIII. Yüzyl.
İzmir: Akademi, 1996, ss. 3-27. Kadifekale’deki mermer büstün 1849’da yerinden sökülerek İstanbul’a
gönderildiği ancak daha sonra ortadan kaybolduğu konusunda bk. Çnar Atay.
Tarih İçinde İzmir.
İzmir: Tfset Basm Yayn, 1978, s. 128.
Amazon Smyrna
(Tournefort’un Çizimi)
1...,37,38,39,40,41,42,43,44,45,46 48,49,50,51,52,53,54,55,56,57,...268
Powered by FlippingBook