Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 45

Evliya Çelebi’nin İzmir Tarihçesi
35
Seyahatnâme’de İzmir Şehrinin Tarihçesi
“Seyyâh- fakî r ’in, ‘Şehr - i azîm ve taht-  kadîm Kal‘a- i İzmir’ olarak
nitelendirdiği İzmir kalesi; ‘İskender-i Kübrâ ile mu‘âsr
olan Kaydefâ melike nâm Yûnâniyândan bir kralenin binâs ve tahtdr.”
5
Dolaysyla şehrin kurucusu ve ayn zamanda bir ksm hâlen
ayakta duran Kadifekale ’nin bânisi “Kaydefa” veya “Kdefa” (
ق ي د فا
) adl kadn hükümdardr.
Seyahatnâme’nin değişik yerlerinde Kaydefa/Kdefa ile ilgili ayrntl bilgilere rastlamak mümkündür.
6
Evliya Çelebi’nin Tuna Demirköprüsü’nden söz ederken kaydettiği bilgiye göre; Hazret-i Muhammed’den 881
yl önce [M. Ö. 259 !] gelecek olan “Aleksand ra yani İ skender”in Karadeniz boğazn açp suyunu
Akdeniz’e aktarak Makedonya şehrini ve “Kaydâne kz Krale Kaydefâ”nn şehirlerini harap etmiştir.
İstanbul’un kuruluş efsaneleriyle ilişkili bu anlatlara göre; Yunaniyân’dan Makedonya ve “İzmirne”
şehirlerinin sâhibi Kaydefa, İskender-i Zülkarneyn’e itaat etmemiş ve onun baş düşman olmuştur. Ancak,
Kaydefa tarafndan yakalanarak bir süre hapsedildikten sonra kendisi ile savaşmayacağna yemin ettirilerek
serbest braklan İskender, sözüne sâdk kalmakta iken Hazret-i Hzr, kendisine Karadeniz’i, Sarayburnu ile
Üsküdar arasnda bulunan Makedonya şehri yaknndan kesip Akdeniz’e aktmas ve böylelikle Kaydefa’nn
memleketlerini suya batrarak intikam almas önerisinde
bulunmuştur. Evliya’nn ifadesiyle; “Cümle hükemâ-y
kudemâ-y nüdemâ-y mühendis în” ile ölçümler yaplmş, Karadeniz’in irtifa
daha yüksek olduğu tespit edilerek işe başlanmş ve Hzr Nebi’nin görevlendirildiği
kaz üç ylda tamamlanmştr. Sonuçta Karadeniz yol bularak iki deniz arasndaki
binlerce köy, kasaba ve Makedonya şehri de dâhil olmak üzere yedi yüz büyük şehri
sular altnda brakmştr.
7
Bu noktada Evliya Çelebi; “Fursatnda düşmene viren amân /
Kaydefa gibi olsar bî-gümân”
beyitiyle okuyucularna bir ders vermeyi de ihmal
etmemiştir. Böylelikle Ahmedî’nin İskendernâmesi’nde yer alan “Frsatnda düşmenine
viren aman / Ola ol Kaydafa gibi hali gümân” beytini kaydederek yazdklarna bir çeşit
dipnot göstermiştir.
8
5
Seyahatnâme.
9. Kitap, s. 49.
6
Örneğin; Manisa şehri ve kalesinin ilk kurucusu Kaydefa’dr ve Saruhan’da Kayack kasabas yaknlarndaki Şahi nkayas  da kendisinin yaylağdr. Bk.
Seyahatnâme.
9. Kitap, s. 39. Bergama kalesi Kaydefa melikenin binasdr. Bk. Seyahatnâme
.
9. Kitap, s. 45. Dime toka kalesinin ilk bânisi “Kaydefâ avrat oğlu
Dimo kral” olduğu gibi Rum tarihlerinde Bozcaada’daki Mamaça kalesinin ilk kurucusunun da “Kaydefa kz Mamaça nam krale” olduğunu yazmaktadr. Bk.
Seyahatnâme.
5. Kitap, s. 153, 157. Url a kalesini de İskender korkusundan Kaydefa kralenin kz “Urli ce” yaptrmştr. Bk.
Seyahatnâme.
9. Kitap, s. 54. Ayrca,
Ayasofya’nn dört kemerinden birisi de “Tâk- Kaydef a” adn taşmaktadr. Bk.
Seyahatnâme.
1. Kitap, s. 51.
7
Seyahatnâme.
1. Kitap, ss. 13-14. Bir diğer yerde ise; Sedd- i Yecûc’u inşa eden İskender’in dönüşünde Karadeniz boğazn açp Bahr-i Rum’a Karadeniz’i
karştrdğndan eski İstanbul ve Kaydefa şehirlerinin denize battğn kaydetmiştir. Bk.
Seyahatnâme.
5. Kitap, s. 151.
8
İskendernâme’de v.41b (4779)’de yer alan bu beyit için bkz. Ahmedî.
İskender-nâme İnceleme-Tpkbasm.
Haz. İ. Ünver, Ankara: TDK, 1983.
1680’lerde İzmir (Hollanda Elçisinin İzmir Kadsn
Ziyareti)
1...,35,36,37,38,39,40,41,42,43,44 46,47,48,49,50,51,52,53,54,55,...268
Powered by FlippingBook