Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 44

34
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
mahsûlâtlarn ve cemî‘i diyâr halknn metâ‘larn getirüb beher sene bin gemi gelir ve bin gemi gidüp metâ‘lar bu İzmir şehrinde
fürûht olunur. Böyle bir derbend-i ce l ender bender yerdir k im ve lve l e -ârâ i ske l edi r. Ve Frang-i bedreng gemileri eyle
gelirler kim şehr-i İzmi r’ in n sf  gûyâ Frengi s tând r . Ve bir kimse bir kâfire bir sille urmağa kim kâdirdir derhâl derbân ve
dîdebânlar âdemi der-çember edüp der-ân emân vermeyüp tâ hâkime götürürler, yâ hâkim katl eder, yâhûd kefereler katl edüp na‘ş-
müslîmîni ol ân gâyib eder. Bir cânibi böyle Malta gibi muzlim Frangistân-misâl yerdir.
3
Bilindiği üzere, Evliya Çelebi gezdiği coğrafyalar ile ilgili aktardklarn; yerleşim birimlerinin ad, tarihî geçmişi ve
görüp dinledikleriyle birlikte mevcut durumu yanstan bilgileri içeren bir anlatm şemas üzerinden gerçekleştirmektedir.
Kendisinin belirlemiş olduğu ve sk bir şekilde takip ettiği bu şablonda kentlere dair kaydettikleri arasnda “kaleler”
özellikli ve öncelikli bir yer tutmaktadr. Evliya Efendi, eskiçağlardan itibaren insan yerleşimlerinin müstahkem mevkiler
etrafnda geliştiğini göz önünde bulundurarak düşman tehdit ve tehlikesine açk yerlerdekiler kadar Osmanl ülkesinin nispeten emniyetli
iç bölgelerindeki güvenlik yaplarnn varlğn da dikkat çekici ve vazgeçilmez bulmuştur. Bu konuda onun, yalnzca düşman saldrlarna
maruz kalabilecek coğrafyalarn gezgini değil, Celâlî karşklklarnn izlerinin ve hatrasnn hâlen scak olduğu, Emir Timur’un devlete
yaşattğ fetretin unutulmadğ zamanlarn yazar olarak da yerinde bir bakş açs gözettiğini belirtmek gerekir.
4
Seyyahmz, İzmir’in tarihine ilişkin bilgilerini şehrin kaleleri çerçevesinde ka-
leme almştr. Onun ziyaret ettiği dönemde (1671) şehirde üç adet kale mevcuttur.
Bunlardan ilki şehrin yaslandğ Kadifekale dağ (Pagos) üzerinde yer alan en eski
kaledir. Diğeri İzmir körfezinin içinde bulunan iç limann kenarndaki “Li-
man/Limon kale”, “Kale-i Bahir”, “Aşağkale”, “Okkalesi”, “Soğankale” veya “Hi-
sar kalesi” isimleriyle anlan müstahkem yapdr. Üçüncüsü ise kendi döneminde,
Sultan IV. Mehmed (1648-1687) devrinde Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa (1656-
1661) tarafndan 1650’li yllarda inşa ettirilen ve körfez girişini kontrol eden
“Sancakburnu” veya “Sancakkalesi”dir. Evliya Çelebi, Sancakkale yeni yaplmş
olduğundan diğer iki kaleyi esas alarak İzmir’in geçmişini anlatmay yeğlemiştir.
3
Seyahatnâme
.
9. Kitap. s. 53.
4
Emir Timur’un bir yere “uğrayp-uğramadğ” Seyahatnâme’de mutlaka belirtilen hususlardandr. Bu konuda bk. Vehbi Günay. “XVII. Yüzyl Osmanl Aydnnn
Timur’a Bakşna Bir Örnek: Evliya Çelebi Seyahatnâmesi.”
Ölümünün 600. Ylnda Emir Timur ve Miras Uluslararas Sempozyumu
26-27 Mays 2005 Bildiriler.
Ed. A. Kara-Ö. İşbilir. İstanbul: 2007, s. 117 vd. Söz konusu çalşmada, Evliya Çelebi’ye göre Timur’un tahribâtna “uğrayan/uğramayan” şehir ve kalelerin listesi
de mevcuttur. Bk. ss. 133-135.
1678’de İzmir Şehri (Conelius de Bruyn)
1...,34,35,36,37,38,39,40,41,42,43 45,46,47,48,49,50,51,52,53,54,...268
Powered by FlippingBook