Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 43

33
EVLİYA ÇELEBİ’NİN İZMİR TARİHÇESİ
Vehbi GÜNAY
*
Giriş
“Seyahatnâme”, konusunun seyahat olmas nedeniyle öncelikle yazarnn gözlemlerine ağrlk veren edebî bir tür olmakla birlikte
“seyyâh- âlem” on ciltlik gezi notlarn deyim yerindeyse bir “krk anbar” haline getirmiş, kendisine özgü tarzyla kaleme aldğ, yeri
doldurulamayacak eserini gelecek nesillere eşsiz bir armağan olarak brakmştr. Pek çok değişik konuda olduğu gibi, Osmanl coğrafyas-
nn şehir tarihi kaynaklar olarak saylabilecek eserlerin başnda gelen Evliya Çelebi Seyahatnâmes i’nde yerel tarihe ilişkin kaydedilen
bilgileri “hâl ve mâziye dâir” olmak üzere iki ana başlk altnda tasnif etmek mümkündür. Yazarn,
çoğunluğunda kaynaklarn belirtmemekle birlikte geçmişe ilişkin aktardklar, çağdaş bilgiler ve gözlemleri kadar
dikkat çekici ve kymetlidir. Bu çalşmada, seyyahmzn İzmir’in tarihsel geçmişine ilişkin kaydettiği bilgiler
şğnda bir değerlendirme yaplmas amaçlanmştr.
1
Evliya Çelebi’nin İzmir’e Bakş
Öncelikle, İzmir’i uluslararas bir ticaret şehri haline geldiği dönemde ziyaret
eden “Evliyâ-y bî - riyâ”nn çağdaş bir gözlemci olarak diğer kaynaklardan
ikâme veya telâfi edilemeyecek değerli bilgiler aktardğn belirtmek gerekir. Evliya Çelebi, Osmanl ülke-
sindeki büyük şehirler sralamasnda yedinci sray verdiği
2
İzmir’in uluslararas ticaret merkezi olma va-
sflarn da son derece ilgi çekici bir biçimde şu sözlerle vurgulamştr:
Ve’l-hâsl Âl-i Osmân’n kabza-i tasarrufunda iki yüz altmş bender sevâd mu‘azzam iskele vardr kim yük çözü-
lür ve yük bağlanr şehirlerdir. Ammâ İzmir benderi cümleden iştihârl şehirdir. Zîrâ ekâlîm-i seb‘ada Âl-i Osmân ile
dost olmuş on sekiz kefere kral vardr. Cümlesinin balyozlar ve konsolozlar vardr. Ve bâzergânlar rûy- zemînin
*
Doç. Dr., Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü.
1
Bu çalşmann esasn, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu tarafndan 26-30 Eylül 2011 tarihleri arasnda İstanbul’da toplanmş olan “Doğumunun 400.
Y l nda Evl iya Çel ebi ve Seyahatnâme si Ul usl ar a r as  Sempozyumu”nda sunulan, ancak bildiri metinlerinin neşredilmemesi dolaysyla gözden
geçirilerek yayma hazrlanan ayn başlkl bildiri oluşturmaktadr.
2
Evliya’ya göre İzmir; yedinci iklimdendir ve büyük bir şehirdir. Bunu; “
İzmir, bilâd- seb‘adandr ve sevâd- muazzamdr. Önce Msr ve Bağdat’tan başka Şam, Halep,
Ayntap, Diyarbekir, Tire, Manisa, İzmir sekizincisi Tokat’tr
” sözleriyle ifade etmektedir.
Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zllî.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi,
Topkap Saray Kütüphanesi Bağdat 307 Numaral Yazmann Transkripsiyonu-Dizini.
5. Kitap, Haz. Y. Dağl-S. Ali Kahraman-İ. Sezgin, İstanbul: YKY, 2001, s.
42.
1...,33,34,35,36,37,38,39,40,41,42 44,45,46,47,48,49,50,51,52,53,...268
Powered by FlippingBook