Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 36

26
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Sonuç
Evliyâ Çelebi’nin seyahatleri srasnda büyük bir dikkatle gözlemlediği, sözlü ve yazl kaynaklardan elde etmiş olduğu bilgiyi de kulla-
narak muayyen bir plan dâhilinde değerlendirdiği şehir ve kasabalarn idari yaps önemle üzerinde durduğu noktalardan biri olmuştur.
Bugünkü İzmir ili hudutlar dâhilinde bulunan şehir ve kasabalar da ayn şekilde ele alnmş, sadece Osmanl idari taksimatndaki yeri de-
ğil, ayn zamanda temel özellikleri ile idari kadrolar da değerlendirilmiştir.
Buraya kadar üzerinde durulan örneklerden de anlaşlacağ üzere, Seyahatnamede kadnn yetki ve sorumluluk alann ifade eden kaza
düzeyinde her bir yerleşim biriminin bağl bulunduğu sancak ve eyalet gibi üst yönetim mekanizmalar ile birlikte, nâhiye gibi alt idari
üniteler de tespit edilerek değerlendirilmiştir. Ayrca, kaza statüsündeki yerleşim birimlerinin hudutlar dâhilinde bulunan kale, yaylak,
namazgâh ve benzeri unsurlar da ihmal edilmemiştir.
1571 ylnda çalşmann kapsama alanna giren bugünkü İzmir ili hudutlar dâhilinde seyahat etmiş olan Evliya Çelebi, kaza statüsünde
on alt yerleşim birimini, idari yönü de dâhil olmak üzere, çeşitli açlardan değerlendirmiştir. Haritadan da takip edilebileceği üzere, Evli-
ya’nn izlemiş olduğu yol güzergâhna göre kaydedilmiş olan bu kazalardan Nif (Kemalpaşa), İzmir, Karaburun, Çeşme, Sivrihisar (Seferi-
hisar) ve Kzlhisar Sğla, Tire, Bayndr, Birgi, Keles (Kiraz) ve Balyambolu (Beydağ) Aydn Sancağ’na bağlyd. Melemen Güzelhisar, Ka-
ra Foça ve Tarhanyat adyla da anlan Melemen Saruhan, Bergama ise Bursa merkezli Hüdavendigar Sancağ’na bağl idi. Bugün Selçuk
adyla İzmir’e bağl ilçe konumunda bulunan Ayasuluğ ise tabi olduğu idari mekanizma bakmndan farkl bir statüyü haiz olup, şehri Ay-
dn, kalesi Sğla Sancağ dâhilinde saylyordu.
Evliya Çelebi’nin verdiği bilgiler, çalşmaya konu edilmiş olan İzmir ve çevresindeki kazalar da dâhil olmak üzere, XVII. yüzyl başla-
rndan itibaren önemli bir değişim sürecine girmiş olan Osmanl kaza yapsnn 1671’de almş olduğu şekli resmetmesi bakmndan da
önemlidir. Kaza dairesinin ekonomik potansiyeli nispetinde
kadya yaplan tahsisler dikkate alnarak kategorize edilmiş olan kaza sistemi-
ne göre bölgenin en büyük kadlklar beş yüzer akçalk “
mevleviyyet
” kadlğ konumunda bulunan Tire ve İzmir idi. Bunu üç yüz akça ile
Birgi izlemekte idi. Çalşmann kapsama alannn seksen akça ile en düşük payeli kadlğ durumunda bulunan Bayndr dşnda diğer ka-
zalar Evliya’nn ifadesi ile “
yüz elli akçe şerif kazâ
” kategorisinde bulunuyordu.
Yukarda yeri geldikçe işaret edilerek, tashih edilmiş olan baz hususlarla birlikte Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde resmedilmiş olan,
XVII. yüzyl başlarndan itibaren yaşanan değişim çerçevesinde İzmir ve çevresinde oluşan idari yap, sonraki yüzyllarda gelişen yönetim
tablosuna esas teşkil etmesi bakmndan da önemlidir.
1...,26,27,28,29,30,31,32,33,34,35 37,38,39,40,41,42,43,44,45,46,...268
Powered by FlippingBook