Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 35

XVII. Yüzylda İzmir ve Çevresinin İdari Yaps
25
Keles (Kiraz)
Bölgenin diğer yerleşim birimleri gibi derin bir tarihi geçmişe sahip olan Keles, yüz yl aşkn Aydnoğullar Beyliği idaresinden sonra
1426’da nihai olarak Osmanl hâkimiyetine girdi. XV ve XVI. yüzyllarda Osmanl idari taksimatnda Aydn Sancağ’na tabi kazalardan biri
olan Birgi’ye bağl köy statüsünde bulunmakla birlikte, “
nefs
” olarak kaydedilmiş olduğu 1530’da pazar, mescidi ve muallimhanesi ile ka-
sabay andran bir yerleşim birimine dönüştü
127
. XVII. asrn başlarnda ise ayn sancağa bağl müstakil kaza statüsüne yükseldi
128
. Evliya
Çelebi’nin
129
1671’de ziyaret ettiğinde Keles’i Aydn Sancağ’nda “
yirmi pâre ma‘mûr
” köyü bünyesinde barndran “
kasabasz…yüz elli akçe
kazâ
” olarak tanmlamş olmas da bunu teyit etmektedir. XVII. asr boyunca kaza statüsünü muhafaza etmiş olmakla beraber
130
, XVIII.
yüzyl kaytlarnda Anadolu kazalar arasnda ismine rastlanmayan Keles
131
, sonraki yüzyllarda kaza vasfn yitirmiş olmaldr. Nitekim
XIX. yüzyl ortalarnda Bademiye ve Ödemiş ile birlikte Birgi Kazas’na bağl nâhiye statüsünde bir idari birim olarak kaydedilmiş olma-
s
132
, bu durumun sonraki yüzylda da değişmediğini, 1948’de Kiraz adn alarak ilçe statüsüne yükseltilinceye kadar devam ettiğini gös-
termektedir. Evliya’nn ziyareti srasnda kaza statüsünde bir idari birim olarak tespit etmiş olduğu Keles, hâlen Kiraz adyla İzmir iline
bağl ilçe statüsünde varlğn devam ettirmektedir.
Balyambolu (Beydağ)
Seyahatname’de hudutlar dâhilinde bulunan on yedi köy ve bölgenin önemli çekim merkezlerinden biri olan pazar ile birlikte, Aydn
Sancağ’na bağl “
yüz elli akça şerîf kazâ
” statüsünde bir idari birim olarak tespit edilmiş olan Balyambolu
133
, nihai olarak II. Murad döne-
minde (1426) Osmanl hâkimiyetine girdi. XV ve XVI. yüzyllarda, köy statüsünde iken giderek büyüyen ve nihayet küçük bir kasabaya
dönüşen yerleşim birimi olarak varlğn sürdürdü
134
. Arşiv kaytlar ve diğer kaynaklardan anlaşldğ kadaryla, XVII. yüzyl başlarnda
müstakil kaza statüsüne yükseltilmiş olan Balyambolu
135
, sonraki yüzyllarda da kaza vasfn muhafaza etti
136
. XIX. asrn ikinci yarsnda
nâhiye konumuna düşen Balyambolu, 1926’da Beydağ adn ald. XVII. yüzyl başlarndan itibaren kazanmş olduğu kaza vasfn uzun süre
muhafaza etmiş olmakla beraber, XIX. yüzyln ikinci yarsnda nahiye konumuna düşmüş olan Beydağ, ancak 1988 ylnda İzmir’e bağl
ilçe statüsüne yükseltilerek idari bakmdan tarihi vasfn tekrar kazanmş oldu
137
.
127
BOA.
TD-166
, s. 416,424, 428, 430-435.
128
BOA.
MAD-2751
, s. 47.
129
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 95.
130
BOA.
MAD-4482
, s. 12; BOA.
MAD-4488
, v. 2b; BOA.
MAD-4483
, s. 4; BOA.
MAD-3826
, v. 42a-43b.
131
Bk. T. Baykara.
age.
s. 217-225.
132
T. Baykara.
age.
236.
133
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 95.
134
BOA.
TD-166
, s.425, 428.
135
BOA.
MAD-2751
, s. 49.
136
BOA.
MAD-4482
, s. 11; BOA.
MAD-4488
, s. 2; BOA.
MAD-4483
, s. 3; BOA.
MAD-3826
, v. 43a; Kâtip Çelebi.
Cihannümâ
. s. 636; T. Baykara.
age.
s. 218, 236.
137
Tafsilat için bk. Mestan Yapc.
Beydağ, “Balyambolu.” “Palaipolis”
. İzmir: Sembol Matbaaclk, 1995. s. 14-16, 106-123.
1...,25,26,27,28,29,30,31,32,33,34 36,37,38,39,40,41,42,43,44,45,...268
Powered by FlippingBook