Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 34

24
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Seyahatname’ye göre altmş sekiz mahalleden ibaret bir şehir olan Tire’nin merkezlik ettiği kaza dairesi dört nâhiyeye taksim edilmişti.
Bunlar “
Fota
,
Bergos- Kebîr
,
Bergos- Sagîr
” ve “
Ma‘den
” nâhiyeleri idi
114
. Daha sonra “
Fata
” imlas ile yaygnlaşacak olan “
Fota
”nn iki nüs-
hada
115
Fevâne
” okunacak şekilde yazlmş olmas bir yana, Evliya’nn tespitlerinden ksa bir süre sonra düzenlenmiş olan 1700 ve 1718
tarihli mufassal avarz defterleri
116
Tire kazasnn ad geçen dört nahiyeye taksim edilmiş olan idari yapsn teyit etmektedir. Sonraki yüz-
yllarda da Aydn sancağna bağl kaza statüsünü muhafaza etmiş olan Tire
117
, günümüzde İzmir iline bağl ilçe statüsünde bir idari birim
olarak varlğn sürdürmektedir.
Bayndr
Evliya’nn “
Tire hududunda seksen akçe kazâ
” ve “
nâhiyesi on sekiz kurâ
” şeklinde tanmladğ Bayndr Aydn Sancağ’na bağl kaza statü-
sünde bir idari birim olarak değerlendirilmiştir
118
. XV ve XVI. yüzyllarda nâhiye konumunda bulunan Bayndr, arşiv kaytlar ve diğer
kaynaklardan anlaşldğ kadaryla ancak XVII. yüzyl başlarnda kaza statüsü kazanmş olmaldr
119
. Sonraki yüzyllarda da ayn sancağa
bağl kaza statüsünü muhafaza etmiş olan Bayndr
120
, günümüzde İzmir iline bağl ilçe konumunda bir idari birim olarak varlğn sür-
dürmektedir.
Birgi
Aydnoğullar Beyliği’nin ilk merkezini oluşturan Birgi
121
, II. Murad devrinde (1426) nihai olarak Osmanl hâkimiyetine girdikten sonra
Aydn Sancağ’na bağl kaza statüsünde bir idari birim haline getirildi
122
. Seyahatname’de “
Aydn sancağnda paşa hâss
” ve “
üç yüz pâyesiyle
şerîf kazâ
” olarak tanmlanmş olan Birgi
123
, bu idari statüsünü XVII. yüzyl boyunca muhafaza etti
124
.
XV ve XVI. yüzyllarda bölgenin büyük şehirlerinden biri olmakla beraber
125
, XIX. yüzylda Ödemiş başta olmak üzere, bölgedeki ova
şehirlerin gelişmesiyle gerilemeye başlayan Birgi
126
, günümüzde İzmir ili Ödemiş ilçesine bağl belde konumunda bir idari birim olarak
varlğn devam ettirmektedir.
114
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 86.
115
Süleymaniye Kütüphanesi,
Hac Beşir Ağa-452
, v. 41a; Topkap Saray Kütüphanesi,
Bağdat Köşkü-306
,
Yldz
, s. 80.
116
BOA.
MAD-3013
, s. 28-53; BOA.
Kamil Kepeci Mevkufat (=KK.MKF)-2865
, s. 28-50. Ayrca bk. Turan Gökçe. “XVIII. Yüzyl Başlarnda (1700-1718) Tire’nin De-
mografik Yaps.”
Türk Kültüründe Tire-II Sempozyum Bildirileri 17-19 Kasm 2006
. Yay. Haz. Mehmet Şeker-Arzu Taşcan, İzmir: 2008, s. 42-43.
117
T. Baykara.
age.
s. 224, 236.
118
Seyahatname.
9. Kitap, s. 92.
119
BOA.
MAD-2751
, s. 46; BOA.
MAD-4482
, s. 10; BOA.
MAD-4483
, s. 2; BOA.
MAD-4488
, s. 1; BOA.
MAD-3826
, v. 42b; Kâtip Çelebi.
Cihannümâ
. s. 636.
120
T. Baykara.
age.
s. 218, 236.
121
Bk. Feridun Emecen. “Birgi.”
DİA
. 6, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakf Yaynlar, 1992, s. 189-190. Buna şahitlik eden kitabeler hakknda ayrca bk. Himmet Akn.
Aydn Oğullar Tarihi Hakknda Bir Araştrma
. Ankara: Ankara Üniversitesi Basmevi, 1968. s. 104-111.
122
F. Emecen. “
ayn madde
.” s. 189-191; T. Gökçe. “
Anadolu Vilâyetine Dair 919 (1513) Tarihli Bir Kad Defteri
.” s. 242.
123
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 92.
124
BOA.
MAD-2751
, s. 49; BOA.
MAD-4482
, s. 12; BOA.
MAD-4483
, s.4; BOA.
MAD-4488
, v.2b; BOA.
MAD-3826
, v. 42b-43a.
125
Tafsilat için bk. F. Emecen. “ayn madde.” s. 189-190; Machiel Kiel. “Birgi Tarihi ve Tarihi Coğrafyas.” (çev. R. Hüseyin Ünal),
Birgi (Tarihi, Tarihî Coğrafyas
ve Türk Dönemi Antlar)
. Yay. Haz. Rahmi Hüseyin Ünal, Ankara: Kültür Bakanlğ Yaynlar, 2001. s. 3-54.
126
F. Emecen. “ayn madde.” s. 191.
1...,24,25,26,27,28,29,30,31,32,33 35,36,37,38,39,40,41,42,43,44,...268
Powered by FlippingBook