Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 33

XVII. Yüzylda İzmir ve Çevresinin İdari Yaps
23
Ayasuluğ (Selçuk)
Evliya’nn Sğla Sancağ’na bağl “
yüz elli akçe şerîf kazâ
” olarak tanmlamş olduğu Ayasuluğ
105
, Osmanl idari taksimatnda, XVI. yüzy-
ln son çeyreğine kadar Aydn sancağna bağl kaza statüsünde bir idari birim idi
106
. 1570’lerde yeni tesis edilmiş olan Sğla Sancağ’na bağ-
lanan Ayasuluğ, uzun süre haiz olduğu kaza vasfn XVII. yüzylda da devam ettirdi
107
.
Evliya Çelebi’nin Ayasuluğ ile ilgili olarak ifade etmiş olduğu, “
ve bu şehir hîn-i tahrîrde iki nev‘ üzre tahrîr olunmuşdur. Şehri Aydn sanca-
ğdr kal‘as Sğla sancağ hudududur
” cümlesi, bugünkü Selçuk şehrinin XVII. yüzyldaki idari konumundan kaynaklanan farkl bir duruma
işaret etmesi bakmndan önemlidir. Seyahatname’de yer alan bu ifade, en azndan Sğla sancağnn teşkilinden sonra Ayasuluğ’un Aydn
sancağndan ifraz olunarak, Sğla sancağna ilhak keyfiyetinin kazann tamam için değil, kale için geçerli olduğunu göstermektedir. Nite-
kim XVII. yüzyla ait baz arşiv kaytlar da bunu teyit etmektedir
108
. Sonraki yüzyllarda da Aydn sancağna bağl bir idari birim olarak
kaza statüsünü muhafaza etmiş olan Ayasuluğ
109
, baz arşiv kaytlarna muhtemelen Efes harabelerine izafeten “
Viranşehir
” ya da “
Akçaâbâd
nâm- diger Ayasuluğ
” adlaryla da yansmş olmakla beraber, 1914’den itibaren halen kullanlmakta olan Selçuk adyla anlagelmiştir
110
. Sel-
çuk, günümüzde İzmir’e bağl ilçe konumunda bir idari birim olarak varlğn devam ettirmektedir.
Tire
Aydnoğullar Beyliği’nin önemli merkezlerinden biri olan ve 1390’da Osmanl Devleti’ne ilhak edildikten sonra, ksa Timur faslasnn
(1402-1423) ardndan 1423’de nihai olarak Osmanl hâkimiyetine girmiş olan Tire, kaza statüsünde bir idari birim olarak bağlandğ Aydn
Sancağ’nn yönetim merkezini oluşturdu
111
. XV. asrda haiz olduğu idari statüyü XVI. yüzylda da devam ettirmiş olan Tire, Evliya Çele-
bi’nin ziyaret etmiş olduğu 1671’de de ayn statüde bulunuyordu. Seyahatname’de yer alan ilgili ifadeler
112
, bunu açk bir biçimde ortaya
koymaktadr;
Anatolu eyâletinde Aydn sancağ paşasnn tahtdr ve bir ma‘mûr âbâdân livadr…Ve şehri beş yüz akçe mevleviyyettir. Zamânmzda Rûmeli
kadaskerliğinden ma‘zûl Dahkî Efendi hazretlerine ber-vech-i arpalk ihsân olunup… Bu mevleviyyet senevî adâlet üzre yigirmi bin guruş hâsl olur
şerîf mevleviyyttir.
XVII. asrda ayn zamanda bağl bulunduğu Aydn sancak merkezi konumunda, beş yüz akçalk mevleviyyet kadlğ durumunda bulu-
nan Tire’nin bu özelliği ayn yüzyl arşiv ve diğer kaynaklarla da teyit edilmektedir
113
.
105
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 73.
106
T. Gökçe. “
Anadolu Vilâyetine Dair 919 (1513) Tarihli Bir Kad Defteri
.” s. 241; Feridun Emecen, “Ayasuluk.”
DİA.
4, İstanbul: 1991, s. 225-227.
107
BOA.
MAD-2751
, s. 47; BOA.
MAD-4482
, s. 21; BOA.
MAD-4488
, v. 5-b; BOA.
MAD-4483
, s. 10; BOA.
MAD-3826
, s. v. 46a; Kâtip Çelebi.
Cihannümâ.
s. 669.
108
BOA.
MAD-2751
, s. 47; BOA.
MAD-4482
, s. 21; BOA.
MAD-4488
, v. 5-b; BOA.
MAD-4483
, s. 10; BOA.
MAD-3826
, s. v. 46a. Tafsilat için ayrca bk. Cahit Telci.
Ücrâ
Yerde ve Deniz Kenârnda, İhtiyatlu Mahalde Bir Şehir Ayasuluğ
.
İstanbul: Selçuk Belediyesi Selçuk-Efes Kent Belleği Yaynlar, 2010. s. 35.
109
T. Baykara.
age.
s. 218, 236.
110
C. Telci.
age.
s. 22.
111
Zekai Mete, “Tire.”
DİA
. 41, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakf Yaynlar, 2012, s. 195-197.
112
Seyahatname.
9. Kitap, s. 86.
113
BOA.
MAD-4482
, s. 10; BOA.
MAD-4483
, s. 2; BOA.
MAD-4488
, s. 1; BOA.
MAD-3826
, v. 42b; Kâtip Çelebi.
Cihannümâ.
s. 636.
1...,23,24,25,26,27,28,29,30,31,32 34,35,36,37,38,39,40,41,42,43,...268
Powered by FlippingBook