Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 32

22
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Cumaâbâd/Cumaovas (Menderes)
Seyahatname’de Sğla Sancağ’na bağl, yetmiş köyü bünyesinde barndran yüz elli akça kaza olarak tanmlanmş olan Cumaâbâd
92
, XV
ve XVI. yüzyllarda İzmir Kazas’na bağl nâhiye statüsünde bir idari birim idi
93
. Evliya’nn ziyaretinden yaklaşk on yl önce tanzim edil-
miş olan avarz defterinde de İzmir Kazas’na bağl alt nâhiyeden birini oluşturan Cumaâbâd, yirmi dokuz köyü bünyesinde barndryor-
du
94
. Dolaysyla, Seyahatname’de bir idari birim olarak Cumaovas’nn haiz olduğu statü ile birlikte, köy says ile ilgili bilgi de gerçeği
yanstmamaktadr. XVII ve XVIII. yüzyl arşiv kaytlarnda ve diğer kaynaklarda tespit edilen kazalar arasnda rastlanmayan Cumaâbâd
95
,
XIX. yüzylda da İzmir’e bağl nâhiye statüsünde bulunmakta idi
96
. Ancak 11 Temmuz 1866’da kaza statüsü kazanmş olan ve zamanla
Cumaovas adyla anlan Cumaâbâd
97
, bir müddet sonra kaybetmiş olduğu kaza vasfn tekrar Menderes adn aldğ 1988’de İzmir’e bağl
ilçe statüsüne yükseltildiğinde kazand.
Kzlhisar
Evliya’nn Sğla Sancağ’na bağl, krk pare köyü bünyesinde barndran yüz elli akça kaza olarak tanmlamş olduğu Kzlhisar
98
, çevresi
ile birlikte Osmanl hâkimiyetine girdikten sonra, XV ve XVI. yüzyllarda önce Aydn, 1573’den sonra ise Sğla sancağna bağl nâhiye ko-
numunda bulunuyordu. XVII. yüzyl başlarnda Sğla sancağna bağl müstakil kazâ statüsü kazanmş olan Kzlhisar
99
, bir idari birim ola-
rak elde etmiş olduğu konumunu Evliya’nn ziyaret ettiği XVII. asr
100
ve XVIII. yüzylda da muhafaza etti
101
. Seyahatname’de de ifade
edilmiş olduğu üzere, kaza merkezi kasabas olmayan, dolaysyla “
kadsnn müte‘ayyin merkezi
” bulunmayan Kzlhisar, tarihi bir yerleşim
birimi olarak muhtemelen günümüzde kaz çalşmalar devam eden Yeniköy ve Özbey köyleri arasnda yer alan Metropolis
102
civarnda
bulunuyordu
103
. “
Kzlhisar nâm- diğer Torbal
” adyla bugünkü yerine taşndğ XIX. yüzylda da kaza statüsünde varlğn devam ettirmiş
olan Kzlhisar
104
, 1926’dan itibaren Torbal adyla İzmir’e bağl ilçe konumunu sürdürdü.
92
Seyahatname
, 9. Kitap, s. 70-71.
93
M. S. Kütükoğlu.
XV ve XVI. Asrlarda İzmir Kazasnn Sosyal ve İktisadi Yaps
, s. 55-59, 68-71.
94
BOA.
D.MKF-27873
, s. 42-46, 57.
95
BOA.
MAD-2751
, s. 46-49; BOA.
MAD-4482
, s. 20-21; BOA.
MAD-4483
, s. 10-11; BOA.
MAD-3826
, v. 46a; Kâtip Çelebi.
Cihannümâ
, s. 669; T. Baykara.
age.
s. 217-
225.
96
Bk. T. Baykara.
age.
s. 236.
97
M.S. Kütükoğlu.
age.
s. 56, n. 4.
98
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 71.
99
BOA.
MAD-2751
, s. 46.
100
BOA.
MAD-4482
, s. 21; BOA.
MAD-4488
, v. 5b; BOA.
MAD-4483
, s. 10-11; BOA.
MAD-3826
, v. 46a.
101
T. Baykara.
age.
s. 222.
102
Bk. Recep Meriç.
Metropolis Ana Tanrça Kenti
. İstanbul: Sabanc Üniersitesi Yaynlar, 2004.
103
Aşağda, Evliya’nn yol güzergâhna bağl bu doğrultudaki lokalizasyon için bk. İ. Şahin. agm. s. 108-109.
104
T. Baykara.
age.
s. 236.
1...,22,23,24,25,26,27,28,29,30,31 33,34,35,36,37,38,39,40,41,42,...268
Powered by FlippingBook