Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 31

XVII. Yüzylda İzmir ve Çevresinin İdari Yaps
21
Seyahatname’de kullanlmş olan baz ifadeler de Sğla-Sğack ilişkisine şk tutar mahiyettedir. Sivrihisar’dan bahsedilirken bir saat me-
safede bulunan Sğack körfezinin “
Sğla boğaz
”, kalenin de “
Sğla kal‘as
” olarak ifade edilmiş olmas
82
, Sğla ile Sğack ilişkisini açk bir
biçimde ortaya koymaktadr. Urla’nn fethine dair bilgi verirken kullanlmş olan “
Sğackoğullar
” tabiri de bu hususta farkl bir boyuta işa-
ret etmektedir
83
. Keza, bölgeye has baln “
Sğla ve Sivrihisar bal
” olarak zikredilmiş olmas da söz konusu ilişkinin bir başka yansmas ola-
rak dikkati çekmektedir
84
.
Evliya’nn Sğack’la ilgili olarak başkaca herhangi bir bilgi vermeden “
Kapudan Paşa eyâletinde Sğla beğinin taht olsa gerek
” ifadesini kul-
lanmş olmakla beraber, ayn sancağn Akçaşehir (Söke) kazas ile ilgili bölümde kaydetmiş olduğu cümleler
85
, XVII. yüzylda durumun
değişmiş olduğunu göstermektedir;
Evsâf- kasaba-i Söke Ayasuluk hâkinde ve Cezâyir eyâleti kaleminde Sğla sancağ paşasnn tahtdr. Sğla bir cezîre yer olmak ile paşa ve
kâ’immakâm bu vilâyet ortas Söke’de sâkindir. Paşalara mahsûs saray vardr…
Seyahatname’nin bugünkü Söke ile ilgili ksmnda yer alan bu ifadeler, Evliya’nn bölgeyi ziyaret tarihi olan 1671 yl itibariyle, sancak
statüsünde bir idari birim olarak, Cezâyir Eyaleti’ne bağl bulunan Sğla’nn yönetim merkezinin uygun konumu dolaysyla Söke’ye kay-
dğna, sancak yönetim mekanizmalarnn ve yaplarnn da burada toplandğna işaret etmektedir. Esasen, Söke’nin XVII. yüzylda Kaptan
Paşa eyaletine bağl Sğla Sancağ’nn merkezi olmas hususu baz yaynlarda da tespit edilmiş bulunmaktadr
86
.
Sivrihisar/Seferihisar
Evliya’nn idari bakmdan krk pare köy ile birlikte, “
Sğla sancağnda yüz elli akçe kazâ
” olarak tanmlamş olduğu Sivrihisar, yukarda da
belirtilmiş olduğu üzere, XV ve XVI. yüzyllarda önce İzmir, XVI. asrn sonlarnda müstakil bir kadlk haline getirildikten sonra da Çeşme
kazasna bağl nahiye statüsünde bir idari birim idi
87
. XVII. yüzyl başlarnda Sğla Sancağ’na bağl, kaza statüsünde müstakil bir idari bi-
rim haline getirilmiş olan Sivrihisar
88
, XIX. asrda 1881-82’ye kadar bir ara tekrar nahiye konumunda görünse de
89
, kaza vasfn sonraki
yüzyllarda da sürdürdü
90
. Ayn adl diğer yerleşim birimlerinden ayrt etmek için kaytlara “
Sivrihisar- İzmir
” veya “
Sivrihisar- Çeşme
olarak da yansmş olan, isim benzerliğinden doğan kargaşay önlemek için 1914 ylnda Dahiliye Nezareti’nin aldğ kararla ad bağl bu-
lunduğu vilayete izafeten “
Aydn Seferihisar
” olarak belirlenen
91
, sonrasnda ise daha çok
Seferihisar
tabir olunan idari birim, bugün İzmir
iline bağl ilçe konumunda varlğn sürdürmektedir.
82
Seyahatname.
9. Kitap, s. 70.
83
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 54.
84
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 70.
85
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 76.
86
Bk. Tahir Sezen.
Osmanl Yer Adlar
. Ankara: T.C. Başbakanlk Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yaynlar, 2006. s. 467.
87
M. S. Kütükoğlu,
XVI. Asrda Çeşme Kazasnn Sosyal ve İktisâdî Yaps
. s. 33-42; Z. Arkan. agb. s. 1-5.
88
BOA.
MAD-2751
, s. 47; BOA.
MAD-4482
, s. 21; BOA.
MAD-4483
, s. 10; BOA.
MAD-4488
, 5b; BOA.
MAD-3826
, v. 46a.
89
M.S. Kütükoğlu.
age.
s. 42.
90
T. Baykara.
age.
s. 224, 236.
91
BOA.
DH.EÜM-MH-88/102
’den nkl. Z. Arkan. agb. s. 1.
1...,21,22,23,24,25,26,27,28,29,30 32,33,34,35,36,37,38,39,40,41,...268
Powered by FlippingBook