Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 30

20
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
müstakil kaza statüsü devaml olmad. XIX. yüzyl ortalarnda nâhiye statüsünde kaydedilmiş olan Çeşme, ancak 1285 (1868-69)’da tekrar
kaza vasfn kazand. Günümüzde de İzmir iline bağl ilçe statüsünde bir idari birim olarak varlğn sürdürmektedir.
Sğack - Sğla
Evliya Çelebi’nin Sakz dönüşünde uğramş olduğu Sğack, Seferihisar’n 5 km batsnda, ayn adla anlan körfezde yer alan kalenin et-
rafnda gelişen bir yerleşim birimidir. Evliya, 1571 yolculuğundaki tespitlerinden hareketle, kalesini, etrafndaki küçük yerleşmesini tasvir
ve tlsml Karagöl’ünü tafsilatyla hikâye ettikten sonra, idari statüsünü şu cümlelerle ifade etmiştir
77
;
Kapudan Paşa eyâletinde Sğla beğinin taht olsa gerek. Ammâ cezîre yer olmağilye bu kal‘ada voyvodas elli âdem ile hükm eder ve yüz elli akça ile
ihsân olunur kazâdr. Ammâ kads Sivrihisar’da sâkindir, zîrâ âb [u] hevâs sakildir.
Sğack’n 1570’lerdeki idari statüsü ile ilgili bu kayt önemli bilgi içermekle beraber karştrlmas muhtemel, açklanmas gereken baz
hususlar da bünyesinde barndrmaktadr. Öncelikle belirtilmesi gereken hususlardan biri, birkaç yüzyl önce Piri Reis’in de ifade etmiş
olduğu üzere
78
, bir miktar sğlğna rağmen iri barçalarn da girebildiği
hüdâyî
(doğal) bir liman ve savunma için tesis edilmiş olan kaleye
bağl olarak gelişmiş olan küçük bir yerleşim birimi olarak dikkati çeken Sğack’n bugün de olduğu gibi, idari bakmdan Sivrihisar (Sefe-
rihisar)’a bağl olduğudur. Buna bağl olarak vurgulanmas gereken diğer bir husus, Evliya’nn Sivrihisar’da oturduğunu ifade etmiş oldu-
ğu kadnn Sğack değil Sivrihisar kads olduğu, Sğack’n da esasen kalesi ve Evliya’nn ifadesiyle
79
beş yüz pare gemi alr sulu demir tu-
tar
” büyük liman ile bağl bulunduğu kazann denize açlan kaps konumunda bulunduğudur.
Seyahatnamede yer alan “
Kapudan Paşa eyâletinde Sğla beğinin taht olsa gerek
” cümlesi ile işaret edilmiş olan Sğack-Sğla sancağ ilişkisi
de üzerinde durulmas gereken önemli hususlardan biridir. Kaynaklarda ve ilgili araştrmalarda açk bir bilgiye rastlanmamakla beraber,
Sğack’n bir müddet 1573’de teşekkül etmiş olan Sğla Sancağ’nn merkezi konumunda bulunduğu tahmin edilmektedir. Yakn zaman-
larda ortaya konulmuş olan çalşmalarda net bir bulguya ulaşlamamş olmakla beraber, en azndan XVI. yüzyln son çeyreğinde Sğla san-
cağ merkezinin Sğack olduğuna dair baz değerlendirmeler
80
söz konusu ihtimali güçlendirmektedir. Keza, baz arşiv kaytlarnda dikkati
çeken
Sğla
yerine
Sğack
,
Sğla Beyi
yerine
Sğack Beyi
ifadelerinin kullanlmş olmas da Sğla ile Sğack ilişkisi bağlamnda önemli bir fikir
vermektedir. Nitekim 1576-1577 yllarna tarihli baz hükümlerin
81
Sğack Beyi’ne hitaben yazlmş olmas da bunu teyit etmektedir. Sonuç
olarak, bu ve benzeri bulgular, Sğack’n idari bakmdan bağl bulunduğu Sivrihisar ile birlikte en azndan kuruluşundan sonra bir müddet
Sğla sancağnn merkezi konumunda bulunduğunu göstermektedir.
77
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 69
.
78
Piri Reis.
Kitâb- Bahriye
. Haz. Yavuz Senemoğlu, Ankara: Tercüman 1001 Temel Eser, 1973. s. 175-176.
79
Seyahatname
, 9. Kitap, s. 69.
80
Tafsilat için bk. Zeki Arkan. “XVI. Yüzylda Seferehisar, Sğack ve Sğla.”
Dünden Yarna Seferihisar Sempozyumu (7-8 Ekim 2004) Bildiriler
. İzmir: Seferihi-
sar Kaymakamlğ Çevre Kültür ve Turizm Birliği Yayn, 2004. s. 1-7.
81
18 Zilkade 983 (18 Şubat 1576) (BOA.
Mühimme Defteri (=MD)-XXVII
, 247/650) ve 13 Şevval 985 (24 Aralk 1577) (BOA.
MD-XXXIII
, 167/333)’den nkl. M. S.
Kütükoğlu.
age.
s. 213, 215.
1...,20,21,22,23,24,25,26,27,28,29 31,32,33,34,35,36,37,38,39,40,...268
Powered by FlippingBook