Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 29

XVII. Yüzylda İzmir ve Çevresinin İdari Yaps
19
idari birim konumuna yükselmiştir. Esasen ilgili arşiv kaytlar da Karaburun’un ayn yüzyl başlarndan itibaren kaza vasfn kazanmş
olduğunu ortaya koymaktadr
68
. Sonraki yüzyllarda da kaza statüsünü muhafaza etmiş olan Karaburun
69
, XIX. yüzylda yitirdiği bu statü-
süne tekrar 1902’de kavuşmuştur
70
. Günümüzde İzmir’in 100 km batsnda ayn adla anlan yarmada üzerinde ilçe konumunda bir idari
birim olarak varlğn sürdürmektedir.
XV ve XVI. yüzyl tahrir defterlerinde Karaburun adl bir yerleşim birimine rastlanmamaktadr. Karaburun, coğrafi olarak ayn adla an-
lan yarmaday, idari bakmdan da XVI. yüzylda nâhiye, XVII. yüzylda kaza statüsünde bir üniteyi ifade etmektedir. Buna mukabil, Evliya
Çelebi, bir cami, bir hamam ve yedi dükkândan ibaret bir yerleşim birimi olarak tasvir etmiş olduğu
71
kaza merkezi kasabadan bahsetmek-
tedir. Ancak, diğer kaynaklarda XVII. yüzylda kaza statüsünde bulunan idari birimi ifade eden Karaburun adyla kaydedilmemiş olan
kaza merkezi yerleşim biriminin yeri bilinmemekte, baz tahminler yürütülmektedir. Bu cümleden olarak, tarihi Karaburun’un bugünkü
yerinden ziyade iskelesi ile birlikte kaytlarda daha çok
Emirtogan
ya da
Emirdoğan
olarak rastlanan Eski Mordoğan köyü olmas ihtimali
üzerinde durulmaktadr. Aşağda yer alan, proje ekibinde güzergâh çalşmasn üstlenen İbrahim Şahin tarafndan kaleme alnmş olan ma-
kalede
72
, yöre halknn bunu teyit eder mahiyetteki sözlü bilgisi yannda, Evliya’nn takip etmiş olduğu yol güzergâh ve saat hesaplamala-
rnn da bunu doğruladğ belirtilmektedir.
Çeşme
Urla yarmadasnn uç noktasnda, İzmir’e 80 km mesafede yer alan Çeşme XV. asrn sonlar ve XVI. yüzyl başlarnda Aydn Sancağ
bünyesinde yer alan İzmir Kazâs’na bağl nahiye konumunda bir yerleşim birimi idi. Yukarda da belirtilmiş olduğu üzere, sonradan Siv-
rihisar ve Hereke’nin de bağl bulunduğu müstakil bir kadlk haline getirilmiş olan Çeşme
73
, XVII. yüzyl başlarnda Sivrihisar’n da kaza
statüsüne yükseltilmesi ile birlikte Urla yarmadasnn uç ksmn içine alan, nispeten daha küçük bir alana yaylan kaza statüsünde bir ida-
ri birim olarak varlğn devam ettirdi
74
. 1671’de tespit etmiş olduğu durumu aktaran Evliya’nn Seyahatname’de yer alan
75
Sğla sancağ
hükmünde Cezâyir maleminde yüz eli akçe kazadr. Ve nâhiyesi krk pâre kurâdr
” ifadesi de Çeşme’nin XVII. yüzyldaki idari statüsünü açk bir
biçimde ortaya koymas bakmndan önemlidir. Ancak, Kütükoğlu’nun da dikkat çekmiş olduğu üzere
76
, Çeşme’nin kazanmş olduğu
68
BOA.
MAD-2751
, s. 46; BOA.
MAD-4482
, s. 20; BOA.
MAD-3826
, v. 46a; BOA.
MAD-4488
, v. 5b.
69
T. Baykara.
age.
s. 221, 236.
70
M. S. Kütükoğlu.
XVI. Asrda Çeşme Kazasnn Sosyal ve İktisâdî Yaps
. s. 42.
71
Seyahatname.
9. Kitap, s. 58
.
72
“Evliya Çelebi’nin Günümüz İzmir İl Snrlar İçinde Kullandğ Güzergâh ve Seyahatname’de Buna Dair Sorunlar.” s. 96-99. Aşağda yer alan “Eski Mordoğan
(İzmir) Köyü Camii Süslemeleri” başlkl çalşmasnda (s. 189-209) yine proje ekibinde yer alan Ersel Çağltütüncigil de incelemiş olduğu caminin eskiliği yannda,
yöre halk arasnda ifade edilen eski yerleşimin Eski Mordoğan’da bulunduğu, merkezin XIX. yüzylda kyda bugünkü yerine nakledildiğine dair sözlü bilgiye
temas ederek ayn doğrultuda görüş bildirmiştir.
73
T. Gökçe. “
Anadolu Vilâyetine Dair 919 (1513) Tarihli Bir Kad Defteri
.” s. 241; BOA.
TD-166
, s. 365-480. Ayrca bk. M. S. Kütükoğlu.
age.
s. 33-42.
74
BOA.
MAD-2751
, s. 47; BOA.
MAD-4482
, s. 21; BOA.
MAD-4483
, s. 10; BOA.
MAD-4488
, v. 5b; BOA.
MAD-3826
, v. 46a.
75
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 59
.
76
M. S. Kütükoğlu.
XVI. Asrda Çeşme Kazasnn Sosyal ve İktisâdî Yaps
. s. 41-42.
1...,19,20,21,22,23,24,25,26,27,28 30,31,32,33,34,35,36,37,38,39,...268
Powered by FlippingBook