Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 28

18
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Ve tâbi‘inde olan kazâlar beş nâhiye kazâlardr. Evvelâ cânib-i cenûbda yedi sa‘at ba‘îd kazâ-i Urla ve kazâ-i Ayasefid ya‘ni Sancakburnu ve Kazâ-i
Karaburun ve Kazâ-i Cum‘â-âbâd ve kazâ-i Tiryanda-âbâd...Ammâ Burun-âbâd cümleden mahsuldâr...
Bu cümlelerle bir idari birim olarak İzmir’in “
beş nâhiye kaza
”dan ibaret olduğunu ifade eden Evliya, esasen 1670’lerde İzmir Kazas’nn
XVII. yüzylda müstakil kaza statüsünde bulunduğu arşiv kaytlarndan da teyit edilen Karaburun
59
hariç olmak üzere,
Urla
,
Ayasefid
(Sancakburnu),
Cumaâbâd
(Cumaovas/Menderes),
Tiryandaâbâd
(Ayranclar) ve
Burunâbâd
(Bornova) nâhiyelerinden ibaret bir idari birim
olduğunu kastetmiş olmaldr. Nitekim Evliya’nn ziyaretinden yaklaşk on yl önce tanzim edilmiş olan avarz defterinde
60
, İzmir Kaza-
s’nn alt nâhiyeye taksim edilmiş olmas da bunu teyit etmektedir. Bunlardan
Burunâbâd
,
Diryanda
,
Cumaâbâd
,
Ayasefid
ve
Urla
Evliya’nn
da zikretmiş olduğu nahiyelerdir. İzmir’in merkez nâhiyesi konumunda bulunan
Mahkeme
ise Seyahatname’de belirtilmemiştir. XVI ve
XVII. yüzyllarda İzmir kaza dairesinde yer alan ad geçen nâhiyelerden bazlarnn müstakil kadlk ve nihayet ilçe statüsüne yükselmeleri
daha yakn zamanlarda takip edilebilecek bir gelişmedir. XIX. yüzylda hemen hemen ayn kapsama alan ile Aydn, Saruhan, Menteşe ve
Denizli ile birlikte Aydn Eyaleti’ne bağl Sğla Sancağ’nn önemli bir birimi olarak varlğn devam ettirmiş olan İzmir
61
, günümüzde mer-
kezdekilerle birlikte 30 ilçenin bağl bulunduğu il konumunda varlğn sürdürmektedir.
Urla
İzmir’in 38 km batsnda yer alan Urla, yukarda da belirtilmiş olduğu üzere XV ve XVI. yüzyllarda İzmir Kazâs’na bağl
nâhiye
statü-
sünde bir idari birim idi. Seyahatnamenin ilgili ksmnn başlangcnda Osmanl idari taksimatndaki statüsü 40 köyün bağl bulunduğu
Anadolu hâkinde Cezâyir kaleminde Sğack livâsnda yüz elli akçe şerîf kazâ
” olarak tarif edilmiş olan Urla, hemen devamnda yer alan “
lâkin
İzmir mollalarna ilhâk olmuş kazâdr
” cümlesinden de anlaşlacağ üzere
62
, müstakil bir idari birim olmaktan ziyade, İzmir kazasna bağl nâ-
hiye statüsünde bulunmakta idi. Kâtip Çelebi
63
tarafndan da Sğla Sancağ kazalar arasnda zikredilmiş olmakla beraber, XVII. yüzyl ka-
ytlarnda
64
müstakil bir kaza olarak tesadüf edilememesi de bunu teyit etmektedir. Keza, idari yapy gösteren baz defterlerde
65
İzmir
ma‘a Nâhiye-i Urla
” şeklinde kaydedilmiş olmas durumu açklğa kavuşturmas bakmndan önemlidir. Ancak sonraki yüzyllarda yaşanan
gelişmelerle birlikte müstakil bir idari birim haline gelmiş olan Urla, günümüzde İzmir iline bağl ilçe konumunda varlğn sürdürmektedir.
Karaburun
XV ve XVI. yüzyllarda önce İzmir, daha sonra da Çeşme Kazas’na bağl nâhiye statüsünde bulunan Karaburun
66
, Evliya Çelebi’nin
67
Sğla sancağ hâkinde yüz elli akçe kazâ-i âsumânîdir
” ifadesinden de anlaşlacağ üzere, XVII. yüzylda ayn sancağa bağl kaza statüsünde bir
59
BOA.
MAD-2751
, s. 46; BOA.
MAD-4482
, s. 20; BOA.
MAD-4483
, s. 10; BOA.
MAD-4488
, v. 5b; BOA.
MAD-3826
, v. 46a.
60
BOA.
D.MKF-27873
.
61
Mübahat S. Kütükoğlu. “İzmir.”
DİA
. 23, İstanbul: 2001. s. 519; T. Baykara.
age.
s. 235-238.
62
Seyahatname.
9. Kitap
,
s. 54-55
.
63
Cihannümâ
. s. 669.
64
BOA.
MAD-2751
, s. 46-47; BOA.
MAD-4482
, s. 20-21; BOA.
MAD-3826
, v. 46a.
65
BOA.
MAD-4488
, v. 5b.
66
Mübahat S. Kütükoğlu.
XVI. Asrda Çeşme Kazasnn Sosyal ve İktisâdî Yaps
. s. 33-35, 93-94; T. Baykara.
age.
s. 179-180.
67
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 58
.
1...,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27 29,30,31,32,33,34,35,36,37,38,...268
Powered by FlippingBook