Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 27

XVII. Yüzylda İzmir ve Çevresinin İdari Yaps
17
birim olarak Anadolu Eyaleti’ne tâbi olan Aydn Sancağ’na bağland. İzmir’in bu statüsü XVI. yüzyln son çeyreğine kadar devam etti
51
.
1573’de ayn sancağa bağl bulunan Çeşme, Ayasuluğ (Selçuk) ve Akçaşehir (Söke) ile birlikte yeni kurulmuş olan Sğla Sancağ’na bağlan-
d. Bağl bulunduğu idari birimde önemli bir kaza merkezi durumunda bulunan İzmir, bu statüsünü iktisadi ve ticari bakmdan yükselişe
geçtiği ve ayn zamanda Akdeniz dünyasnn önemli ticaret merkezlerinden biri konumuna yükseldiği
52
XVII. yüzylda da devam ettirdi
53
.
Osmanl idari taksimatnda bağl bulunduğu üst yönetim açsndan herhangi bir değişikliğe maruz kalmamş olmakla beraber, XV. asr-
dan XVII. yüzyla uzanan çizgide kazann kapsama alan önemli ölçüde değişti. Yukarda daha ayrntl bir biçimde belirtilmiş olduğu üze-
re, XV. asrn sonlarnda kuzeyde Karşyaka, doğuda Bornova ve Buca, Güneyde Torbal, batda Urla, Seferihisar, Karaburun ve Çeşme’yi
kapsayan oldukça geniş bir alana yaylan İzmir kaza dairesi, yeni idari birimlerin tesisi ile XVI. yüzyldan itibaren tedrici bir küçülme süre-
cine girdi. XVI. asrn ilk yarsnda
Sivrihisar
(Seferihisar) ve
Hereke
nâhiyelerinin de bağlandğ Çeşme’nin müstakil kadlk statüsüne yük-
seltilerek, Urla yarmadasnn önemli bir ksmnn İzmir merkezli kazann dşnda kalmas, bir idari birim olarak İzmir snrlarnn söz ko-
nusu daralma sürecinin en önemli halkas oldu. XVI. asrdan XVII. yüzyla uzanan zaman zarfnda gerçekleştirilen yeni düzenlemelerle
Sivrihisar ve Karaburun’un da müstakil kaza statüsüne yükseltilmeleri
54
, Evliya’nn 1671 seyahati srasnda tespit ederek resmetmeye çalş-
tğ idari tabloyu netleştirdi
55
;
Anatolu eyâletindedir. Ammâ leb-i deryâda vâki‘ olmağile deryâ kaleminde Kapudan Paşa’nn Cezâyir eyâleti hükmünde Sğla sancağ paşasnn
kâ’immakâm üçyüz âdem ile zabt [u] rabt eder. Paşas Kapudan Paşa ile iki pâre forsa kadrga ile bahreynde sefer eşer. Senevî elli kîse ber-vech-i adâlet
hâsl olur sancakdr. Paşas zabt etse yüz bin guruş hâsl olur, bender şehr-i azîmdir. Ve beş yüz akçe mevleviyyetdir
…”
Seyahatnamede “
Hakîkatü’l-hâl İzmir mollalara Msr’dan âlî bir mansbdr, ammâ pâyede süflîdir
” ifadesiyle
56
, XVII. asrn ortalarndan itiba-
ren payeli büyük kadlk anlamna gelen mevleviyyet kadlklarndan biri olarak değerlendirilmiş olan İzmir’in Osmanl kaza organizasyo-
nundaki önemli yerine işaret edilmiştir
57
. Seyahatnamede İzmir Kazas’nn kendi bünyesindeki teşkilatlanma yaps ise şu cümlelerle ifade
edilmiştir
58
;
51
T. Gökçe, “
Anadolu Vilâyetine Dair 919 (1513) Tarihli Bir Kad Defteri
.” 241; BOA.
TD-166
, s. 392-402. Tafsilat için bk. M. S. Kütükoğlu.
XV ve XVI. Asrlarda
İzmir Kazasnn Sosyal ve İktisâdî Yaps
. s. 55-59.
52
Bk. Daniel Goffman.
İzmir ve Levanten Dünya
. Çev. N. Kalaycoğlu-A. Anadol, İstanbul: Tarih Vakf Yurt Yaynlar, 1995; Necmi Ülker.
The Rise of İzmir
, 1688-
1740, Yaymlanmamş Doktora Tezi, The University of Michigan, 1974; Elena Frangakis-Syrett.
18. Yüzylda İzmir’de Ticaret (1700-1820)
. İzmir: İzmir Büyükşehir
Belediyesi Kent Kitaplğ, 2006.
53
BOA.
MAD-2751
, s. 47; BOA.
MAD-4482
, s. 20; BOA.
MAD-4483
, s. 10; BOA.
MAD-4488
, v. 5b; BOA.
MAD-3826
, v. 46a.
54
BOA.
MAD-2751
, s. 46-47.
55
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 49.
56
Seyahatname.
9. Kitap, s. 49.
57
Bk. İsmail Hakk Uzunçarşl.
Osmanl Devleti’nin İlmiye Teşkilât
. Ankara: TTK Basmevi, 1984. s. 91-103; Mehmet İpşirli. “Klasik Dönem Osmanl Devlet Teş-
kilât.”
Osmanl Devleti Tarihi
, I, Ed. Ekmeleddin İhsanoğlu, İstanbul: 1999. s. 263-267; T. Baykara, “Kaza.”
DİA
. 25, Ankara: Türkiye Diyanet Vakf Yayn2002.
s.119-120; İlber Ortayl,
Hukuk ve İdare Adam Olarak Osmanl Devletinde Kad
. Ankara 1994.
58
Seyahatname
. 9. Kitap, s. 49.
1...,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26 28,29,30,31,32,33,34,35,36,37,...268
Powered by FlippingBook