Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 264

254
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Günümüzde Karagöl hakknda derleme yaplrken, kaynak şahslar başlangçta bilgi vermekten kaçnmştr. Kaynak şahslar, efsaneleri
anlatmaya başlamadan önce, bu konularla ilgilenilmemesini tavsiye etmiş ve tüm anlatlanlarn batl inançlar olduğunu belirtmiştir. Gölle
ilgili efsaneler, baskc bir tavr taknmadan kaynak şahslara belirli bir süre tannarak güvenlerinin kazanlmasyla derlenmiştir. K.1, Kara-
göl’de bulunan mermer ocağ hakknda bilgi sahibidir. Bu ocaktan çkarlan mermerlerin Teos Antik Şehri'nden beri birçok yerleşimde kul-
lanldğn bilmektedir. Ancak Karagöl’ün içinden çkarlan taşlarn büyüklükleri kaynak şahs şaşrtmaktadr. Kaynak şahs srarla, bu
denli büyük taşlarn insan kuvvetiyle çkarlmasnn mümkün olmadğn, mutlaka olağanüstü bir özelliği olduğunu vurgulamştr.
Karagöl hakkndaki efsaneleri genel olarak değerlendirdiğimizde; Karagöl efsaneleri şekil-yap ve içerik özellikleri ile belli farkllklar
içermektedir. Efsaneler arasnda, zamann sosyolojik ve teknolojik şartlarnn değişimine rağmen, işlevsel açdan büyük bir benzerlik bu-
lunmaktadr. Efsanelerin oluşmasn ve sürekliliğini sağlayan temel unsur efsanelerdeki olağanüstülüklerin alameti Karagöl’ün kendisidir.
Mekân, efsanelerin tümünde ortak nitelikleri ile ön plana çkmaktadr. Karagöl tüm efsanelerde olağanüstülükleri barndran taş kara, su-
yu kara ve balğ kara bir göldür. Efsanelerde, insanlara çeşitli zararlar veren bu gölün 17. yüzylda olduğu gibi, bugün de ad “Kara-
göl”dür. Bu adlandrma, Türk kültüründe olumsuz nitelikler yükleyen “kara” ad ile ilgilidir. Türk kültüründe, özellikle de Anadolu’da
kara, ykc ve ürkütücü bir anlam içerir. Karanlktan yola çklarak bu renk, kötülüğü ve ölümü sembolize eder.
24
Sonuç
Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’de yer vermiş olduğu efsane ile günümüzdeki efsaneler arasnda benzerlikler olduğu kadar, farkllklar
da mevcuttur. Bu efsanelerin birbirlerinin versiyonlar olduğunu söylemek mümkündür. Önemli olan anlatmalar arasndaki farkllklar
değil, yaklaşk dört yüz yl süresince ayn mekâna bağl olarak efsanelerin varlğn sürdürmesidir. Karagöl hakknda Seyahatnâme’de yer
alan ve günümüzde alandan derlenen efsaneler, mekânn coğrafî farkllğnn efsanelerin oluşumunda, aktarlmasnda ve yaşatlmasnda
büyük önem taşdğn göstermektedir. Efsaneler belirli bir mekâna bağl olarak anlatlrken, mekân efsaneye kant olarak gösterilerek, ef-
sanenin gerçekliği ve inandrclğ arttrlmaktadr. Böylelikle Karagöl ve çevresi korunmakta ve mekânn korunmasna paralel olarak bu-
rayla ilgi efsaneler korunmaktadr. Mekânn niteliği bu bölgeye bağl olarak inanmalarn ortaya çkmasn ve türlü efsanelerin oluşmasn
sağlamaktadr. Karagöl efsanelerinin versiyonlar arasnda ksmî de olsa şekil-yap, içerik, işlev ve bağlam özellikleri bakmndan birtakm
değişiklikler meydana gelmesine rağmen, Karagöl’ün varlğ ve yöre halknn kültürel belleği bu efsaneleri birleştirmektedir.
24
Hayrettin Rayman. “Nevruz ve Türk kültüründe Renkler.”
Milli Folklor.
Yl 14, S. 53, s. 14.
1...,254,255,256,257,258,259,260,261,262,263 265,266,267,268
Powered by FlippingBook