Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 263

Dünden Bugüne: “Karagöl’ün Tlsmn Bildirir
253
Seyahatnâme’de yer alan efsane, korumann haricinde, mal hrsnda olmann kötü sonuçlar doğurabileceği gibi ders veren bir mesaja da
sahiptir. Bu anlamda ahlakî bir manada az ile yetinmeyi bilmeyi ve açgözlü olmamay öğütlemektedir. Sonuç olarak Karagöl ile ilgili anlat-
lan efsaneler; korumak/korunmak, ders vermek ve öğütlemek işlevlerine sahiptirler.
Karagöl ile ilgili olarak Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’de naklettiği efsane ile günümüzde derlediğimiz efsaneleri bağlam özellikleri ba-
kmndan değerlendirmek, yazl kültür ürünü ile sözlü kültür ürününü mukayese etmek anlamna gelmektedir. Yazl kültür ürünleri ile
sözlü kültür ürünlerini bağlam özellikleri bakmndan karşlaştrmak, yazl kültür ürünlerinde bağlam meydana getiren anlatc, dinleyici
ve anlatma zaman ve mekân gibi unsurlarn tespit edilememesi nedeniyle doğru bir yaklaşm değildir.
“Efsaneler, sözlü kültür ortamnda
yaratlr ve aktarlr. Bu nedenle, sözlü kültür ortamna ait bütün özellikler efsaneleri de etkilemektedir. Diğer sözlü kültür ürünleri gibi, efsaneler de,
onlar ağzdan ağza aktaran bireylerin, zamann ve sosyal yapnn etkisiyle kusursuzlaşrlar.”
22
Fakat Evliya Çelebi’nin eserini oluştururken, sözlü
kültür ürünlerinden yararlanmas ve eserinde naklettiği anlatmalarn bağlamsal özelliklerini okuyucuya sunmaya çalşmas, bağlamsal
açdan naklettiği efsaneyi ksmen de olsa değerlendirebilmemizi sağlamaktadr. Bu açdan anlatc konumunda olan Evliya Çelebi’nin efsa-
neye yer vermeden önce, Karagöl’ün fizikî yapsnda görmüş olduğu farkllğ ifade ettiği bölümler, yazl bir eserde ksmen de olsa anlat-
mann bağlam ile ilgili bilgiler içermektedir. Dinleyici konumunda olan okuyucunun dikkati, Evliya Çelebi’nin verdiği bilgiler ile mekânn
farkllğna çekilmekte ve okuyucu, bu mekânla ilgili olağanüstü bir anlatmaya hazr hale getirilmektedir. Seyahatnâme’de anlatlan ilk ef-
sane, buraya gelen yüzlerce Mağripli ve Hintli definecinin helak olmuş bedenlerinin göl kenarnda bulunmasdr. Evliya Çelebi’nin bölge-
nin özelliklerini aktarmasnn ardndan naklettiği bu efsane, bölgenin coğrafî özellikleri ile yakndan ilgilidir. Seyyahn Mağripli ve Hintli
definecilerin helak olmuş bedenleri olarak efsaneye alamet gösterdiği taş kütleleri, göl ve gölün hemen yanndaki taş ocağ çevresinde atl
olarak duran blok halindeki taşlardr. Teos Arkeoloji Kazs’nda Karagöl’ün çevresinde atl olarak, birbiri üzerine yğlmş durumda, her
birinin kendine has biçimi, kurşun mühür yuvalar ve Latince yaztlar bulunan yar işli 61 blok tespit edilmiştir.
23
Bugün arkeolojik kazlar-
la tespit edilen bu yar işli bloklar, Evliya Çelebi tarafndan buray fethetmeye gelen definecilerin helak olmuş ve taşlaşmş bedenleri olarak
nitelendirilmiştir. Karagöl’ün suyu ve çevresi, yaknndaki antik taşocağ ve buradan çkan kara mermer tozu nedeniyle kapkaradr ve göl,
bu görünüşü ile doğal ortamdan ayrlmaktadr. Gölün suyunun ve çevresindeki taşlarn srr, bu taşocağ ve buradan çkarlan kara mer-
merler olmaldr.
22
Pnar Fedakar.
Karakalpak Efsaneleri (İnceleme- Metinler).
İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Halk Bilimi Doktora Tezi (Baslmamş), 2008,
ss. 146-147.
23
“Teos Arkeoloji Kazs 2010 Yl Kaz Raporu”
(ET 10.10.2011)
1...,253,254,255,256,257,258,259,260,261,262 264,265,266,267,268
Powered by FlippingBook