Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 261

Dünden Bugüne: “Karagöl’ün Tlsmn Bildirir
251
Bir diğer kaynak şahs, bir tandğnn başndan geçen olay ise şöyle anlatmştr:
“Oradan geçen bir erkeğin, Osman Day’nn, Sçan Osman’n, srtna oradaki peri kz binmiş. Adam korkudan şaşrmş, kalmş. Sadece elini arkas-
na götürmüş. Bir kadn olduğunu anlamş. Srtndaki kadnn beline kadar uzun sar saçlar varmş. Adam ne olduğunu önce fark edememiş. Ama kadn
srtndan inip, göle atlaynca, onun gölde yaşayan bir peri kz olduğunu görmüş.”
20
Kaynak şahslardan biri, bir dönem gölün suyunun kurutulmaya çalşldğn, fakat burada çalşan bir kişinin sebepsiz yere öldüğünü
ifade etmiş ve bu olay şu şekilde dile getirmiştir:
“Bir ara Karagöl’ü kurutmaya çalştlar. O çalşmalarda askerler de çalşt. O çalşmalar srasnda, orada bir asker öldü. Allah tarafndan, sebebi bi-
linmiyor. O zaman braktlar çalşmay. Hakikaten orada bir tlsm var.”
21
Günümüzde Karagöl hakknda anlatlan bu efsaneler, söz konusu bölgeyle ilgili birtakm inanma ve uygulamalarn ortaya çkmasna
neden olmaktadr. Bu inanmalar ve uygulamalar, yörede Karagöl hakknda yeni efsanelerin de oluşmasna neden olmaktadr. Alan çalş-
mas srasndaki gözlemlerime ve derleme yaptğm kaynak şahslarn ifadelerine göre, yöre halk bir kişinin bu göle girmeye çalşmas ha-
linde, kendini gölün kenarnda bulacağna veya sebepsiz yere öleceğine inanmaktadr. Bu inanma, yörede baz kaçnmalara sebep olmuş-
tur. Gece bu bölgeye gitmek veya yaknndan geçmek, göle girmek ve göl suyunu kullanmak yöre halknn sakndğ davranşlardandr.
Yöre halknca bu inanma ve uygulamalara dikkate almayan, bir başka deyişle yasaklar çiğneyen kişiler, mutlaka bir şekilde cezalandrl-
maktadr.
Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’de yer vermiş olduğu efsane ile günümüzdeki alandan derlemiş olduğumuz Karagöl efsaneleri, yöre
halknn Karagöl ile ilgili inanma ve uygulamalar göz önüne alnarak, srasyla şekil ve yap özellikleri, içerik özellikleri, işlev özellikleri ve
bağlam özellikleri bakmndan incelendiğinde, birbirinin versiyonu olan bu efsanelerin oluşumunu ve sürekliliğine sağlayan temel unsur
belirlenebilir.
Şekil ve yap özellikleri bakmndan değerlendirildiğinde; Seyahatnâme’de yer alan efsane ile alandan derlediğimiz efsaneler, temelde
yazl ve sözlü kültür ürünleri olmalar bakmndan farkllk arz etmektedir. Yazl kültür ürünü olan Seyahatnâme’de yer alan efsaneler,
seyyahn üslubu ile şekillenmiştir. Sözlü kültürden naklettiği efsaneye yer veren Evliya Çelebi, efsaneyi nakletmeden önce, gölün fizikî ya-
psnn farkllğna dikkat çekmiş ve gölün olağanüstülüğünü delillendirmek için buray fethetmeye gelen yüzlerce Mağripli ve Hintli defi-
necinin helak olduğunu ve bu kişilerin taşlaşmş bedenlerinin gölün kysnda durduğunu belirterek, göl ile ilgili ksa bir efsane daha an-
latmştr. Alandan derlediğimiz efsaneler, şekil ve yap özellikleri bakmndan yazl kaynakta yer alan efsaneye göre, sözlü geleneğin ürü-
nü olmalar dolaysyla konuşma dilinin sağladğ rahatlkla oluşmuştur. Bu nedenle de daha dağnk bir yapdadr.
20
K.3
21
K.2
1...,251,252,253,254,255,256,257,258,259,260 262,263,264,265,266,267,268
Powered by FlippingBook