Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 26

16
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
de dâhil olmak üzere köyleri Bergama ve Foça’ya dağtlmş olan Güzelhisar, daha sonra Menemen’e, bir müddet sonra da köy statüsünde
bir yerleşim birimi olarak Aliağa ilçesine bağland. İlçe merkezinin 5 km doğusunda dağlk bir alanda yer alan tarihi Güzelhisar, halen Ali-
ağa ilçesine bağl köy statüsünde bir iskân yeri olarak varlğn sürdürmektedir
39
.
Foça
Seyahatnamede “
Kara Foça
” adyla Kaptan Paşa hâssna tahsis edilmiş olduğu belirtilen ve daha çok Evliya’nn bizzat tamirine katkda
bulunduğu kalesi ile zikredilen Foça
40
, XVI. yüzylda Saruhan Sancağ’na tabi Menemen Kazâs’na bağl nahiye statüsünde bir idari birim
idi
41
. Evliya’nn yüz elli akçalk kaza statüsünde bir idari birim olarak tavsif etmiş olduğu Foça, XVII. yüzyl başlarndan itibaren yine ayn
sancağa bağl kaza statüsünü haiz olup
42
,
Karaca Foça
ve
Yenice Foça
adnda iki yerleşim birimine izafeten
Foçateyn
ya da
Foçalar
adyla da
anlmştr
43
. XVIII ve XIX. yüzyllarda da ayn adla kaza statüsünü muhafaza etmiş olan Foça
44
, günümüzde Yeni Foça beldesi ile birlikte
İzmir’e bağl bir ilçe konumunda bulunmaktadr.
Melemen/Tarhanyat
Evliya’nn “
Vilâyet-i Tarhâniyye şehr-i kadîm-i Melemenye
” şeklinde kaydetmiş olduğu, “
Cezâyir kaleminde Sğla sancağ hududunda Vâlide
Sultan hass
” ve “
yüz elli akçalak şeri kazâ
” olduğunu belirttiği Melemen
45
, XVI. yüzylda nâhiye olan Foçalar’n da tabi olduğu kaza statü-
sünde bir idari birim olarak Saruhan Sancağ’na bağl idi
46
. Kaza merkezi şehir, esasen Saruhanoğullar Beyliği’nin bat kesiminin önemli
merkezlerinden biri idi
47
. Tarhanyat ya da “
Tarhanyat nâm- diger Menemen
” şeklinde kaydedilmiş olduğu XVII. yüzylda da kaza statüsünü
muhafaza etmiş olan Menemen
48
, Saruhan Sancağ’ndaki idari konumunu XVIII ve XIX. yüzyllarda da sürdürdü
49
. İlgili arşiv belgelerin-
den anlaşldğ kadaryla, 11 Mart 1856 tarihinde, Saruhan Sancağ’ndan ifraz olunarak yaknlğ dolaysyla İzmir’e bağlanmş olan Mene-
men
50
, Günümüzde de ayn adla İzmir’e bağl ilçe konumunda bir idari birim olarak varlğn sürdürmektedir.
İzmir
Yukarda da belirtilmiş olduğu üzere, Gazi Umur Bey tarafndan fethedilerek Aydnoğullar Beyliği’ne dâhil edilmiş olan İzmir, Osmanl
Devleti’ne ilhak edildikten sonra, Beylik hudutlar dâhilinde bulunan diğer yerleşim birimlerinde olduğu gibi, kazâ statüsünde bir idari
39
E. Doğer.
age.
s. 222.
40
Seyahatname
, 9. Kitap, s. 46.
41
BOA.
TD-166
, s. 315; F. Emecen.
age.
s. 11.
42
BOA.
MAD-2751
, s. 51.
43
BOA
.
MAD-4482
, s. 14; BOA.
MAD-4483
, s. 5; BOA.
MAD-4488
, v. 3a; BOA.
MAD-3826
,
v. 44a; Kâtip Çelebi.
Cihannümâ
, s. 634.
44
T. Baykara.
age.
s. 220, 236.
45
Seyahatname
, 9. Kitap, s. 47-48.
46
T. Gökçe. “
Anadolu Vilâyetine Dair 919 (1513) Tarihli Bir Kad Defteri
.” s. 234; BOA.
TD-166
, s. 313-321; F. Emecen
.
age.
s. 11. Ayrca bk. Cevat Bakkal.
Mene-
men Kazas XV-XVIII. Yüzyllar
. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yaymlanmamş Doktora Tezi, 1994; E. Doğer.
age.
s. 62-78.
47
Bk. E. Doğer.
age.
s. 59-60.
48
BOA.
MAD-2751
, s. 51; BOA.
MAD-4482
, s. 14; BOA.
MAD-4483
, s. 5; BOA
.
MAD-3826
, v. 44a; Kâtip Çelebi.
Cihannümâ
, s. 634.
49
T. Baykara.
age.
s. 223, 236.
50
BOA.
İrade-Meclis-i Vâlâ-15341
’den nkl. E. Doğer.
age.
s. 96, n. 155.
1...,16,17,18,19,20,21,22,23,24,25 27,28,29,30,31,32,33,34,35,36,...268
Powered by FlippingBook