Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 259

Dünden Bugüne: “Karagöl’ün Tlsmn Bildirir
249
kadar alp gitmiş. Köy halk bunu görünce, bu kapnn önündeki mücevherlerden almş, yetinmeyip içerisi mücevherlerle dolu mağarann kapsn sökme-
ye çalşmş. Bir anda ortaya çkan su ile kimi köylüler burada helak olmuş, kimileri ise kurtulmuştur. Bu olanlarla yetinmeyen yöre halk, dervişi alp,
padişah Sultan Ahmet’in huzuruna götürmüş ve padişahn emriyle derviş ve kapucubaş yeniden Karagöl’e gelmiş ve derviş yeniden 40 gün erbain ç-
karmş ve gölün suyu çekilivermiş. Fakat bu sefer dervişin mağarann demir kapsna değmesi ile birlikte, derviş ve yanndakiler suyun yükselmesiyle
paramparça bir halde helak olmuş, kapucubaş ise kurtulup kaçmştr.”
10
Evliya Çelebi’nin efsaneye yer vermeden önce, Karagöl’ün fizikî yapsnda görmüş olduğu farkllğ ifade ettiği bölümler, yazl bir eser-
de ksmen de olsa anlatmann bağlam ile ilgili bilgiler içermektedir. Dinleyici konumunda olan okuyucunun dikkati, Evliya Çelebi’nin
verdiği bilgiler ile mekânn farkllğna çekilmekte ve okuyucu, bu mekânla ilgili olağanüstü bir anlatmaya hazr hale getirilmektedir. Bu
ksmlar, anlatmann gerçekliğini ve inandrclğn arttrmaktadr. Aslnda Evliya Çelebi,
"Karagöl’ün Tlsmn Bildirir"
başlğnda nakletti-
ği efsaneden önce, Karagöl’ün fizikî yaps hakknda bilgiler verirken bir efsaneye daha yer vermiştir. Efsane, bu bölgeyi fethetmeye gelen
definecilerin helak olmasna dairdir. Bu efsane, Türk boylarnda yaygn olarak tespit edilen “taş kesilme” veya bir başka ifadeyle “taşa dö-
nüşme” efsanelerinin bir örneğidir. Bu durumda, seyyâhn müstakil bir başlk altnda naklettiği efsane, gölle ilgili Seyahatnâme’de yer alan
ikinci efsanedir. Efsanelerde, hazineyi koruyan tlsmn en önemli alameti; gölün kara suyu, kara taşlar ve içinde yaşayan kara balklardr.
Bir diğer alamet ise, tlsm nedeniyle helak olan definecilerin göl kenarnda istiflenmiş bedenleridir.
11
Evliya Çelebi’nin bu topraklar ziyaretinden dört yüz yl sonra, “Kent ve Seyyâh: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi” adl pro-
jenin alan çalşmas srasnda Karagöl tespit edilmiştir. Alanda yaplan derleme çalşmalaryla yöre halkndan Karagöl ve çevresine bağl
efsaneler derlenmiştir. Günümüzde yörede Karagöl ile ilgili anlatlan efsaneler değerlendirildiğinde, efsanelerin genel olarak
“yaşayan kişi-
lerin bilinmediği efsaneler”
ve
“yaşayan kişilerin bilindiği efsaneler (memoratlar)”
olarak iki başlk altnda toplanmaktadr.
“Yaşayan kişilerin bilin-
diği efsaneler (memoratlar)”;
kendi içinde
“insanlarn kendi tecrübelerine dayanan efsaneler”
ve
“insanlarn yaknlarnn tecrübelerine dayanan efsane-
ler”
olarak iki gruba ayrlmaktadr. Bu snflandrmaya göre efsaneler şu şekildedir:
1. Yaşayan Kişilerin Bilinmediği Efsaneler:
Karagöl’de periler yaşamaktadr.
12
Bu periler yöre halk tarafndan olumlu bir özellik göstermemekte ve “şeytan” veya “şeytani” olarak
nitelendirilmektedir.
13
Gölün dibine inen merdivenler bulunmaktadr ve gölün dibinde bir kap vardr. Efsaneye göre; bu kapnn ardnda
türlü mücevherler bulunmakta ve gölde yaşayan periler bu hazineyi korumaktadr.
14
10
Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi: Kütahya, Manisa, İzmir, Antalya, Karaman, Adana, Halep, Şam, Kudüs, Mekke, Medine.
9. Kitap, 1.
Cilt, Hz: Seyit Ali Kahraman. İstanbul: YKY, 2011, ss. 143-144.
11
Gonca Kuzay Demir. “Evliya Çelebi Seyahatnâmesinde İzmir’in Tlsmlar.”
Milli Folklor.
Yl 23, S .92, 2011, s. 83.
12
K.1, K.2, K.3.
13
K.3
14
K.2
1...,249,250,251,252,253,254,255,256,257,258 260,261,262,263,264,265,266,267,268
Powered by FlippingBook