Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 258

248
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
‘liminal’/’eşiksel’ bir metin olarak nitelenebilir."
Eser, “ayn anda iki ayr alan ya da düzlemde birden bulunma” ve “ayn bünyede iki
farkl var/oluş biçimini birden barndrma” koşullarn sağmas bakmndan liminal bir metin olma özelliğini gösterir. "Seyahatnâme, hem
sözlü kültür ürünlerini kaydedip kurgulayp yeniden üreterek bu ürünlerin yazl kültür alanna geçişini sağlar; hem de aslnda, –‘liminal’
kavramnn da imlediği üzere– kendisi sözlü ve yazl kültür alanlar arasnda bir yerde bulunur ya da bünyesinde bu iki alan birden ba-
rndrr."
8
Bu çalşmada; Evliya Çelebi’nin Seyahatnâmesi’nin dokuzuncu cildinde İzmir ve çevresini anlattğ ksmlarda yer verdiği Karagöl efsa-
nesi ve Evliya Çelebi’nin dört yüzüncü doğum ylnda alandan derlediğim Karagöl efsaneleri üzerinde durulacaktr. Öncelikle İzmir ilinin
Seferihisar ilçesinde bulunan Karagöl tantlacak, daha sonra Karagöl hakknda Evliya Çelebi’nin aktardğ efsane ve alandan derlediğim
Karagöl efsaneleri hakknda bilgi verilip, söz konusu efsaneler; şekil ve yap, içerik, işlev ve bağlam özellikleri bakmndan karşlaştrlarak
incelenecektir. İncelemede bağlam merkezli halk bilimi yöntemlerinden yararlanlarak, mekânn coğrafî özellikleri bakmndan farkllk
göstermesinin efsanelerin yaratm, kullanm ve aktarmndaki etkisi belirlenmeye çalşlacaktr.
Karagöl; Seferihisar merkez ile Sğack arasndaki bölgede yer alan Teos Antik Kenti’nin 3 km kuzeydoğusunda yer alp, yaklaşk 100 m
çapndadr. Gölün hemen yaknnda bir antik taşocağ bulunmaktadr. Bu taş ocağ, gölü ve bu göl çevresindeki 200 m çapndaki bir alan
kaplamaktadr. Söz konusu taş ocağndan, yüksek kaliteli siyah africano ile gri renkli mermer çkartlmştr. Karagöl’ün suyu ve çevresi,
yaknndaki bu taşocağ ve buradan çkan kara mermer tozu nedeniyle kapkaradr ve göl, bu görünüşü ile doğal ortamdan ayrlmaktadr.
9
Evliya Çelebi, Seyahatnâmesi’nin dokuzuncu cildinde hac yolcuğu srasnda uğradğ İzmir ve çevresine yer vermiştir. İzmir snrlarna
Manisa’dan giren seyyâh, günümüzde İzmir’in ilçelerini oluşturan yerleşim yerlerinin çoğunu ziyaret etmiştir. Evliya Çelebi, günümüzdeki
haliyle İzmir’e bağl Seferihisar ilçesine, deniz yolculuğu ile ulaştğ Sğack limanndan girmiş, Seferihisar merkeze doğru yoluna devam
ederken, Karagöl’e uğramştr. Karagöl hakknda ksaca bilgi verdikten sonra, “Karagöl’ün Tlsmn Bildirir” şeklinde müstakil bir bab al-
tnda göl hakknda bir efsane aktarmştr.
Evliya Çelebi, Karagöl ad verilen bu gölün, su kaynağ belli olmayan küçük ve kara bir göl olduğunu belirterek anlatmasna başlamştr.
Seyyâhn ifadeleriyle, bu gölün genel görünümü kara renkte olduğu gibi, taşlar ve içindeki balklar da karadr ve buray fethetmeye gelen
yüzlerce Mağripli ve Hintli defineci helak olmuştur ve bunlarn istiflenmiş bedenleri göl kenarnda durmaktadr.
Evliya Çelebi, göl hakknda bu bilgileri verdikten sonra gölle ilgili efsaneye yer vermiştir. Efsane, Seyahatnâme’de şu şekilde nakledilmiştir:
“Yakn bir zaman önce göl kenarna defineci bir derviş gelmiş ve 40 gün erbain çkarmş. İlim kuvvetiyle göldeki su çekilince, cehennem kapsna ben-
zer bir çukur ve çukurun ortasnda demir kapl bir mağara ve kapnn önünde hesapsz altn ve gümüş eşyalar ortaya çkmş. Derviş bu maldan nasibi
8
R. Aslhan Aksoy Sheridon.
agm.
ss.45-46.
9
“Teos Arkeoloji Kazs 2010 Yl Kaz Raporu”
(Erişim Tarihi: 10.10. 2011)
1...,248,249,250,251,252,253,254,255,256,257 259,260,261,262,263,264,265,266,267,...268
Powered by FlippingBook