Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 255

Evliya Çelebi Seyahatnâmesinde İzmir’in Tlsmlar
245
Seyahatnâme’nin İzmir ksmnda yer alan tlsmlarla ilgili anlatmalarn belirli işlevleri vardr. Bu anlatmalarn ortak işlevi korumadr.
Kim tarafndan yapldğ belli olsun veya olmasn, tlsml nesne veya varlklar mutlaka başka bir varlk veya durumu korumak için yapl-
mştr. Tlsma benzer şekilde, tlsmla ilgili anlatmalar da öncelikli olarak koruma işlevine sahiptir. İzmir’in kurucusu olduğu kabul edilen
Kraliçe Kaydefa’nn tlsm hakkndaki anlatmalar; ağac, hazineyi ve balklar, dolaysyla tlsmn yapldğ mekânlar koruma işlevine
sahiptir. Bu varlk ve nesnelere ve de mekânlara zarar verilmemesi veya bunlarn korunmasnn nedeni tlsmn var olup olmamas değil,
anlatmann bilinmesidir. Menemen’deki sivrisinek tlsmyla ilgili anlatma misafirleri; tlsml Karagöl anlatmas, içindeki hazineyi ve Tire-
Yenice’deki Seyyid Bekir Ağa’nn tlsmyla ilgili anlatma ise onun hazinesini ve cömertliğini korumaktadr.
Seyahatnâme’deki tlsmla ilgili anlatmalarn ikinci işlevi ise açklamadr. Kaydefa’nn suretinin olağanüstü güzelliğinin, onun diktiği
ağacn dokunulmazlğ ve sağaltc etkisinin ve Halkal Pnar’da bulunan erkeklere görünüp, kadnlara görünmez balklarn srr ve bu ola-
ğanüstü özellikler “Kaydefa’nn tlsm”dr diyerek açklanmştr. Menemen’deki sivrisineğin bolluğu ve büyüklüğü, misafiri gece şehir
dşnda konaklatma adetlerinin sebebi “dervişin tlsm” ile açklanmştr. Karagöl’ün kara renginin ve içine kimsenin girememesinin nede-
ni “tlsml hazine”yle; Seyyid Bekir Ağa’nn görülmemiş cömertliğine karşn tükenmez hazinesinin srr da onun tlsmyla açklanmakta-
dr.
Tlsmla ilgili anlatmalardan bazlar örnekleme ve öğüt verme işlevine de sahiptir. Menemen’deki tlsmla ilgili anlatmada misafirper-
ver olmayanlarn düşeceği kötü durum örneklenmekte ve dolaysyla misafirperver olmak öğütlenmektedir. Karagöl’deki tlsmla ilgili an-
latmada açgözlülüğün neden olacağ kötü sonuç örneklenmekte, dolaysyla kanaatkâr olmak öğütlenmektedir. Seyyid Bekir Ağa’nn tls-
myla ilgili anlatmada cömertliğin faydalar örneklenmekte ve dolaysyla cömert olmak öğütlenmektedir. Kaydefa’nn suretinin tlsmyla
ilgili anlatmada ise, ne kadar güzel olursa olsun fizikî güzelliğin yetersizliği, fizikî güzelliğin peşinde koşanlarn helâk olacağ örneklen-
mekte ve kalclğn ruh güzelliği olduğu öğütlenmektedir.
Ksaca belirtmek gerekirse Seyahatnâme’nin İzmir ve çevresi ile ilgili ksmnda yer alan tlsmlarla ilgili anlatmalarn; korumak, açkla-
mak ve anlamlandrmak, örnek göstermek ve öğütlemek işlevlerine sahip olduğunu söylemek mümkündür.
KAYNAKLAR
AYVA, Aziz.
Anadolu Göl Efsaneleri (İnceleme-Metin
).
Konya: Selçuk Üniversitesi, 2001, Baslmamş Yüksek Lisans Tezi.
BRUINESSEN, Martin van; Hendrik Boeschoten (der.)
Evliya Çelebi Diyarbekir’de
.
İstanbul: İletişim, 2009.
ÇETİNDAĞ, Yusuf.
Evliya Çelebi.
İstanbul: Kaynak, 2011.
1...,245,246,247,248,249,250,251,252,253,254 256,257,258,259,260,261,262,263,264,265,...268
Powered by FlippingBook