Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 251

Evliya Çelebi Seyahatnâmesinde İzmir’in Tlsmlar
241
Halkal Pnar’daki balklarn erkeklere görünmelerine ve hatta onlarn ellerinden yemek yemelerine rağmen, Çarşamba günü gelen ka-
dnlara görünmemeleri dikkat çekicidir. Buradan hareketle kadnlarn bu mesire yerine Çarşamba günleri geldiğini söylemek mümkündür.
Çarşamba günü, günümüzde kadnlarn toplanma, eğlenme ve hamam günü olarak farkl bir özellik gösteren günler arasndadr. Çarşam-
ba günü; eski Türk inançlar ve uygulamalarna bağl olarak yaplan birçok uygulamann, Türk dünyasnn genelinde özellikle de Türki-
ye’de tedavi ve sağaltma amaçl uygulamalarn, yapldğ özel bir gün olarak dikkat çekmektedir.
18
Evliya Çelebi’nin İzmir ve çevresiyle ilgili olarak aktardğ ikinci tlsm anlatmas, Kraliçe Kaydefa’nn sureti ile ilgilidir. Bugünkü adyla
Kadifekale’nin; “
bat kapsnn iç ksmndaki kulenin iki adam boyu yüksek bir noktasnda ve bir küçük kemer altnda Kaydefa’nn beyaz ham mermer-
den sureti (heykeli) bulunmaktadr
.” Bu suret, Evliya Çelebi tarafndan; “
canl gibi, ne tarafa dönersen o tarafa bakar, gülersen güler gibi ve ağlarsan
ağlar gibi görünü
r” şeklinde tasvir edilmiştir. Kraliçe Kaydefa’nn suretinin yönünün kuzeye doğru baktğn belirten Evliya Çelebi, bu sure-
tin tlsml olduğunu ve orada bulunan büyük bir hazineyi koruduğunu belirtir ve hazinenin sakl olduğu kulenin diğer burçlardan daha
sağlam yaplmş olduğuna dair gözlemiyle bu inanmay destekler.
19
Kaydefa suretindeki tlsmn işlevi hazineyi korumaktr. Evliya Çelebi; Kaydefa’nn mermer sureti hakknda bilgi verirken kendi göz-
lemlerini paylaşr, ancak bu suretin tlsm hakkndaki anlatmay aktarrken “derler” ifadesini kullanarak, bu bilginin sözlü bir kaynağa ait
olduğuna işaret etmektedir.
Evliya Çelebi’nin İzmir ve çevresi hakknda bilgi verirken anlatmş olduğu üçüncü tlsm, Kadifekale’deki hazinenin saklandğ burcun
dş cephesinde bulunan ve Kraliçe Kaydefa’nn kendi eliyle diktiği ağaçla ilgilidir. Kaydefa’nn suretinin bakşlarnn çevrili olduğu tarafta
bulunan bu ağaç da Kaydefa’nn hazinesini korumaktadr. Hazine ile yakn olduğu düşünülen ağaç, krk dalna dokunan felç etmiş, ya-
klmas halinde ise ölümlere sebep olmuştur. Evliya Çelebi, tarih belirtmeden bir gün şiddetli esen rüzgâr nedeniyle bu ağacn bir dalnn
krldğn, Hasan Beşe adnda bir kişinin bu dal evine götürüp yaktğn ve bunun üzerine eşi, üç cariyesi, üç çocuğu ve ayn mahallede
oturan on yedi kişinin ölümüne sebep olduğunu, Hasan Beşe’nin ise bir kolunun felç olduğunu, uzun zaman öyle yaşadktan sonra vefat
ettiğinin kendisine anlatldğn belirtir. Evliya Çelebi, bu efsanenin gerçekliğine de gönderme yaparak, bu yaşananlarn çok eskiye dayan-
madğ bilgisini de eklemiştir.
20
Evliya Çelebi;
“Yeryüzünde yedi iklimi yedi gezegen gibi gezip dolaştm, o şekilde tuhaf garip ağaç görmedim”
diyerek, ağacn tlsm hakkndaki
anlatmay kendi gözlemleriyle de destekler ve anlatmann inandrclğn artrr. Evliya Çelebi bu tlsml anlatmada; kendi gözlemlerinin
yan sra, çevredeki yaşllardan duyduklarna ve “Yanvan Tarihi”nden aldğ bilgilere yer vermiştir. Evliya Çelebi, “Yanvan Tarihi”ni kay-
nak göstererek ağacn Kraliçe Kaydefa tarafndan dikildiği bilgisini verir. Kraliçe Kaydefa’nn sureti ve Kaydefa’nn kendi eliyle dikmiş
olduğu ağaç, esas itibariyle ayn işleve dönüktür ve ikisi de Kaydefa’nn hazinesini koruma amaçl olarak tlsmlanmşlardr.
18
Turgay Kabak. “Silifke Halk İnanş ve Uygulamalarnda Çarşamba Gününün Yeri Ve Önemi.”
Karadeniz.
Yl 3, S. 9, 2011, s. 170.
19
Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi
. 9. Kitap. s. 100.
20
Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi
. 9. Kitap. s. 101.
1...,241,242,243,244,245,246,247,248,249,250 252,253,254,255,256,257,258,259,260,261,...268
Powered by FlippingBook