Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 250

240
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
tlsm yapan dervişin kimliği hakknda bilgi verilmemiştir. Diğer anlatma Sğack’taki Karagöl’ün dibinde bulunduğuna inanlan tlsml
hazineyle ilgilidir ve tlsmn yapan veya sahibi belli değildir. Bu ikinci gruptaki son anlatma İzmir’in Tire ilçesi yaknlarndaki Yenice kö-
yünde yaşayan, cömertliği ve tükenmez hazinesiyle tannan bir kişinin tlsmyla ilgilidir.
1. Yapan veya Sahibi Belli Olan Tlsmlar:
Seyahatnâme’nin İzmir ksmnda yer alan tlsmlardan üçünün yapan veya sahibi bellidir. Bu üç tlsm da “Kaydefa’nn tlsm”dr. Kra-
liçe Kaydefa’ya, Seyahatnâme’nin başka ksmlarnda da rastlanmaktadr. Evliya Çelebi, Seyahatnâmesi’nde İzmir ve çevresinden bahse-
derken; Kraliçe Kaydefa’y Büyük İskender ile çağdaş olarak anlatr ve onun Bergama Kalesi’nin sahibi olduğunu, “Halkal Pnar” adl su
kaynağndaki balklarn Kaydefa tarafndan tlsmlandğn belirtir. Kaydefa hakknda bilgi vermeye devam eden seyyah; Kaydefa’nn İz-
mir Kalesi’nin sahibi olduğunu ve bu kaleyi Büyük İskender’den korktuğu için yapmş olduğunu, Kaydefa’nn kz Urlice adl melikenin
Büyük İskender’den korktuğu için Urla Kalesi’ni yapmş olduğunu anlattktan sonra, Selçuklu Sultan Alaeddin’in veziri Sğla oğlu Ali
Bey’in İzmir’i Kaydefa’nn soyundan gelen “İzmirne” adl kraliçenin elinden aldğna dair bilgi vermiştir.
Seyahatnâme’nin İzmir ksmnda Kaydefa’ya ait ilk tlsm; “Halkal Pnar” mesiresinde bulunan “Balkl Göl” ile ilgili tlsmdr. Evliya
Çelebi’nin son derece hoş tasvir ettiği Halkal Pnar mesire yerinin kaynağnda bin çeşit balk bulunmakta ve “evliya nazargah” olmas
sebebiyle balklar avlanmamaktadr. Bu balklar insandan kaçmayan, oraya gezmeye gelen insanlara sçrayarak çeşitli oyunlar yapan balk-
lardr. Fakat haftann her günü erkeklere görünen bu balklar, kadnlarn bölgeye geldiği Çarşamba günleri görünmemektedir. Balklarn
kadnlara görünmemesinin sebebi ise, Evliya Çelebi’nin oradakilerden öğrendiğine göre, Kraliçe Kaydefa’nn tlsmna bağlanmaktadr.
16
Evliya Çelebi, Halkal Pnar mesire yerini son derece güzel bir şekilde tasvir etmiştir ve tlsmn şekli ve sahibi haricinde vermiş olduğu
bilgilerin tamam kendi gözlemlerinden oluşmaktadr. Evliya Çelebi, tlsmla ilgili bilgiyi naklettikten sonra; “derler” ifadesini kullanmakta
ve bu bilginin sözlü bir kaynağa ait olduğuna işaret etmektedir.
Bu anlatda tlsm, balklardadr ve “Kraliçe Kaydefa’nn tlsmdr” şeklinde ifade edilenler de balklardr. Tlsml balklar, Türkiye’nin
pek çok yerinde görülen “Balkl Göl” veya “Evliya Balklar” ad altndaki anlatmalarn bir benzerini oluşturmaktadr. Bu anlatmalarda,
çeşitli nedenlere bağl olarak kutsal kabul edilen balklar, ziyarete gelenler tarafndan beslenir, ama hiç bir zaman avlanmazlar. Balklarn
bulunduğu mekân da bir ziyaret yeridir.
17
Halkal Pnar mesiresi ve tlsml balklar, hem mekân hem de balklarn avlanmamas bakmn-
dan benzer anlatmalarla örtüşür.
16
Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi: Kütahya, Manisa, İzmir, Antalya, Karaman, Adana, Halep, Şam, Kudüs, Mekke, Medine
.
9. Kitap, 1.
Cilt, Haz: Seyit Ali Kahraman. İstanbul: YKY, 2011, s. 97.
17
Balkl göller için bk: Ayva, Aziz.
Anadolu Göl Efsaneleri (İnceleme-Metin).
Konya: Selçuk Üniversitesi, 2001, Baslmamş yüksek lisans tezi.
1...,240,241,242,243,244,245,246,247,248,249 251,252,253,254,255,256,257,258,259,260,...268
Powered by FlippingBook