Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 248

238
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
tadr. Seyahatnâme’de başka şehirlerin de tlsmlar hakknda bilgi verilmiştir. Seyahatnâme’nin İzmir ve çevresiyle ilgili ksmnda ise, şehir
merkezi ve çevresinde bulunan alt tlsmdan bahsedilmektedir. Bu tlsmlar; Kadifekale (iki tlsmdan bahsedilir), Halkapnar, Menemen,
Seferihisar ve Tire-Yenice ksmlarnda yer almaktadr.
Seyahatnâme’de yer alan İzmir’in tlsmlarn incelemeye geçmeden önce “tlsm” teriminin anlam ve çoğunlukla benzer anlamda kul-
lanlan “büyü”, “sihir” ve “rukye” terimleriyle ilişkisi hakknda bilgi vermek yerinde olacaktr.
Türk Dil Kurumu’nun hazrlamş olduğu Güncel Türkçe Sözlük’te; “tlsm” kelimesinin Arapça kökenli olduğu belirtildikten sonra an-
lam; “
1. Doğaüstü işler yapabileceğine inanlan güç; 2. Büyülü olduğuna inanlan muska vb. şey; 3. (mecaz) Çare, önlem”
şeklinde açklanmştr.
3
“Büyü” kelimesi; “
1. Tabiat kanunlarna aykr sonuçlar elde etmek iddiasnda olanlarn başvurduklar gizli işlem ve davranşlara verilen genel ad, af-
sun, efsun, sihir, füsun, bağ; 2. (mecaz) Karş durulamaz güçlü etki”
olarak tanmlanmştr.
4
Güncel Türkçe Sözlük’te “sihir” kelimesinin de bü-
yü kelimesiyle ayn anlamda kullanldğ belirtilmiştir.
Türk Dünyas Edebiyat Kavramlar ve Terimleri Ansiklopedik Sözlüğü’nde “tlsm” maddesini açklamak yerine “sihir” maddesine yön-
lendirme yaplmaktadr. Arapça bir kelime olan “sihir” ise, kelime anlamyla;
“büyü, gözbağclk, büyücülük”
şeklinde verilmiş, sihir karşl-
ğnda yine Arapça bir kelime olan “efsun” kelimesinin manasn karşladğ belirtilmiştir. “Tlsm” kelimesinin ise;
“büyü, sihir”
anlamlarna
geldiği ifade edilmiştir. Söz konusu ansiklopedik sözlükte “sihir”;
“insanlara yönelik olarak tabiatüstü gizli güçlerin yardm ve araclğyla belli
bir maksad gerçekleştirmek ve belli bir gayeye ulaşmak için uygulanan ve etkili olduğu kabul edilen eylem; bir şeyin veya olayn gerçek hüviyetinden
uzak olarak başka bir halinin gösterilmesi şeklinde”
tanmlanmştr.
5
Ayn sözlüğün “büyü” maddesinde ise;
“iyi veya kötü bir sonuç almak için,
olaylarn normal akşn, tabiat kurallarn, kaderi değiştirmek amacyla yaplan işlemlerin tamam”
şeklinde bir tanmlama yaplmştr.
6
Orhan Hançerlioğlu’nun hazrlamş olduğu İslam İnançlar Sözlüğü’nde “büyü”;
“doğaüstü güçlerle doğann etkilenebileceği inanc,”
7
“si-
hir”;
“doğaüstü güçlerle ilişki kurmak için yaplan büyüsel işlem”
,
8
“tlsm”
ise;
“doğaüstü güç”
olarak tanmlanmştr.
9
Sedat Veyis Örnek; “büyü”, “sihir” ve “tlsm” kelimelerini eş anlaml olarak kabul eder ve şu şekilde tanmlar:
3
TDK Güncel Sözlük
(Erişim Tarihi: 10.10.2011).
4
TDK Güncel Sözlük
(Erişim Tarihi: 10.10.2011).
5
Türk Dünyas Ortak Edebiyat Türk Dünyas Edebiyat Terim ve Kavramlar Ansiklopedik Sözlüğü.
Cilt 5, Ankara: AYK Atatürk Kültür Merkezi Başkanlğ,
2006. s. 299.
6
Türk Dünyas Ortak Edebiyat Türk Dünyas Edebiyat Terim ve Kavramlar Ansiklopedik Sözlüğü.
Cilt 1, Ankara: AYK Atatürk Kültür Merkezi Başkanlğ,
2001. s. 492.
7
Orhan Hançerlioğlu.
İslam İnançlar Sözlüğü
.
İstanbul: Remzi, 1994, s. 45.
8
Orhan Hançerlioğlu.
age
. s. 542.
9
Orhan Hançerlioğlu.
age.
s. 656.
1...,238,239,240,241,242,243,244,245,246,247 249,250,251,252,253,254,255,256,257,258,...268
Powered by FlippingBook