Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 247

EVLİYA ÇELEBİ SEYAHATNÂMESİ’NDE İZMİR’İN TILSIMLARI
*
Gonca KUZAY DEMİR
**
Evliya Çelebi, Avrupa seyahatinden döndükten sonra, rüyasnda gördüğü babas ve hocas Mehmet Çelebi’nin hacca gitmesi konusun-
daki tavsiyesine uyarak, 1671 ylnda hacca gitmek için yola koyulur. Bu yolculukta, Evliya Çelebi hac yolunda iken Bat Anadolu’yu da
ziyaret eder.
1
Evliya Çelebi, Seyahatnâmesi’nin dokuzuncu cildinde hac yolcuğu srasnda uğradğ İzmir ve çevresine yer verir. İzmir snrlarna Ma-
nisa’dan giren ve ilk olarak Bergama’y ziyaret eden Evliya Çelebi; daha sonra srasyla Foça, Menemen, İzmir merkez, Urla, Karaburun,
Sakz, Çeşme, Sğack, Seferihisar, Kuşadas, Söke, Efes, Selçuk, Tire, Bayndr ve Birgi’yi ziyaret eder ve Aydn çevresi yönüne doğru seya-
hatini sürdürür.
Evliya Çelebi, Seyahatnâme’nin diğer bölümlerinde olduğu gibi, İzmir ve çevresinin anlatldğ bölümde de bulunduğu şehrin; tarihi,
coğrafi özellikleri, mimari yaplar ve sosyal hayatyla ilgili geniş bilgi vermektedir. Seyyah, kimi zaman yöre halknn yaşam biçimi, inanş-
lar, gelenek ve göreneklerine dair kendi gözlemleri ve duyduklarna dayanarak bilgi verirken, kimi zaman da yazl kaynaklardan öğren-
diklerini nakletmektedir. Bütün bu unsurlar Evliya Çelebi’nin anlattklarn basit gezi yazs olmaktan uzaklaştrp, oldukça renkli ve oku-
maya doyulamayacak bir seviyeye çkarmaktadr. Seyyahn eserini çok renkli bir anlatm haline getiren önemli unsurlardan biri de Evliya
Çelebi’nin sk sk yer verdiği tlsmlardr.
Bu çalşmada, Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin İzmir ve çevresinin anlatldğ ksmnda yer alan tlsmlar çeşitli özellikleri bakmndan
tantlacak ve tartşlacaktr. Çalşmada öncelikle; “tlsm” kavramnn snrlar belirlenecektir. İkinci olarak; Seyahatnâme’de İzmir ve çev-
resinin anlatldğ ksmda yer alan tlsmlar, yapanlarna göre snflandrlp, söz konusu tlsmla ilgili anlatmalarn ksa özetlerine yer veri-
lecektir. Çalşmann değerlendirme ksmnda ise; bu tlsmlarn neden yapldğ, nasl yapldğ ve hangi işlevlere yönelik olduğu üzerinde
durulacak, tlsmla ilgili anlatmalar “İşlevsel Halk Bilimi Kuramlar” çerçevesinde tartşlacaktr.
Seyahatnâme’de Evliya Çelebi, birçok şehrin tlsmndan bahsetmiştir ama İstanbul’un tlsmlar, nitelik ve nicelik bakmndan diğer tl-
smlardan ayrlmaktadr. İstanbul’un tlsmlarn inceleyen Yeliz Özay, bu tlsmlarn
“seyyahn kurguladğ İstanbul’un kuruluş epiği ile ilişki-
sini”
değerlendirmiştir.
2
İstanbul’un kuruluşu ve tlsmlarla ilişkili on yedi anlatma, Seyahatnâme’de müstakil bir bölüm olarak yer almak-
*
“Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nde İzmir’in Tlsmlar.”
Milli Folklor
. S. 92, 2011, ss. 77-85.
**
E.Ü. Türk Dünyas Araştrmalar – Türk Halk Bilimi ABD. Doktora öğrencisi.
1
Yusuf Çetindağ.
Evliya Çelebi.
İstanbul, Kaynak, 2011, ss. 268-269.
2
Yeliz Özay. “Evliya Çelebi Seyahatnâme’sinde İstanbul’un Tlsmlarnn Hikaye Edilişi.”
Milli Folklor.
2009, Yl 21, S. 81, ss. 54-63.
1...,237,238,239,240,241,242,243,244,245,246 248,249,250,251,252,253,254,255,256,257,...268
Powered by FlippingBook