Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 241

Evliya Çelebi’nin İzinde İzmir’in İmgeleri
231
Bu çalşmada, Evliya Çelebi’nin Hac yolculuğunun yer aldğ Seyahatnâme’nin 9. cildinde yer alan İzmir merkezini içeren ksmdaki
kentsel imgeler tespit edilecek ve bu imgelerin günümüz İzmir’inin kültürel oluşum ve gelişimindeki işlevleri değerlendirilecektir.
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nde yer alan İzmir’in imgelerini tespit ederken, Seyahatnâme’de yer alan “meşhur/meşhurdur” şeklinde
vurgulanan ksmlar göz önüne alnmştr. Evliya Çelebi, Seyahatnâmesi’nin 9. cildinin hemen başnda “Seyahatnâmenin yazlma sebebini
bildirir” başlğ altnda “meşhur” şeyleri yazmaya özel bir önem atfettiğini şöyle belirtmiştir: “… meşhur şeylerin isimleri unutulup üstü
örtülmeye, diye öğrenerek, görerek, ve yaşayarak bilgiler elde ederek gezip ördüğümüz Tanr eseri tabiat ve ibretlik yaplar yazp
zaptettim.”
6
Evliya Çelebi’nin “meşhurdur” vurgusu izlenerek tespit edilen imgelerden, bugün de bilinen imgeler üzerinde durulmuştur.
Seyahatnâme’de yer alan ve bugün de bilinen imgeler; yapsal ve işlevsel bakmdan ve
Kentler ve İmgeler
kitabnda kullanlan
o
lu-
şum+yaylma+yararlanma
formülünden yararlanlarak incelenmiştir. Prof. Dr. M. Öcal Oğuz,
Kentler ve İmgeler
adl kitabn Önsöz’ünde, bu-
rada yer alan kentler ve bu kentlere ait imgelerin incelenmesinde o
luşum+yaylma+yararlanma
şeklinde formülize ettiği ve “bir kentin ta-
nnmş bir kültür öğesini üç önemli aşamay göz önüne alarak” incelemeye dayanan bir yöntem kullanldğn belirtmiştir. Oğuz, bu yön-
temi oluşturan temel sorular şöyle açklar: “Bu aşamalardan birincisi, imgenin oluşumu sorunuydu. Seçilen ürün neden ve nasl anlan
kentin bir imgesi olarak ortaya çkmşt? İkinci soru, yerel oluşan bu imge, daha geniş kitleler arasnda hangi kültür etkileşimi içinde yayl-
mşt? Üçüncü soru, ‘uygulamal halk bilimi’ yaklaşm çerçevesinde ilgili kurum, yöre ve/veya ülke bu imgeden nasl yararlanmşt daha
doğrusu yararlanmş myd?”
7
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin İzmir ksm, Oğuz tarafndan sorulan sorular çerçevesinde değerlendirildiğinde bugün de varlğn de-
vam ettiren imgelerden bazlar; Kadife Kale, İzmir Liman, Kemeralt Çarşs, Hisar Camisi, balklar, nar, badem, kiraz, zeytin, incir, limon,
turunç ve meyve vermeyen hurma ağaçlardr. Burada bahsedilen imgelerin yer aldğ İzmir ksm, Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin 9. cil-
dinde yer alr. Bu cilt Evliya Çelebi’nin İstanbul’dan Mekke’ye uzanan Hac yolculuğunu içerir. Evliya Çelebi’nin miladi 1671 ylnn Mays
ayna denk düşen “1082 Muharreminin on ikinci günü” çktğ ve “Mekke ve Mina Seyahati” olarak adlandrdğ bu yolculukta kendisine, 8
kölesi, 3 can dostu yoldaş ve 15 baş küheylan at eşlik eder.
8
İstanbul’dan başlayan Evliya Çelebi’nin yolu, deniz yoluyla Bursa’ya ulaşma-
syla devam eder; İnegöl, Kütahya ve Uşak’tan geçer, Kula, Alaşehir ve Turgutlu üzerinden Manisa’ya ulaşr. Manisa’ya girmezden evvel
Nif Dağndan yani bugünkü Kemalpaşa’dan geçer. Bu ksm bugünkü İzmir il snrlarna değinen ilk ksmdr. Daha sonra Manisa’y ziya-
ret eden Evliya Çelebi, İzmir’e ulaşr. Seyahatnâme’de srasyla Bergama, Menemen Güzelhisar, Kara Foça ve Menemen hakknda bilgi
verilir. İzmir şehir merkezinden sonra Urla, Karaburun, Çeşme hakknda bilgi verilir. Buradan sonra Sakz Adas bahsine yer verilir. Sğa-
ck, Seferihisar ve Selçuk yer alr. Bugün Aydn iline bağl Kuşadas ve Söke’den bahsedildikten sonra Tire, Bayndr ve Birgi hakknda bilgi
verilir. Seyahatnâme’de İzmir merkezine ayrlan ksmda; “Halkalpnar” mesire yerinden (bugünkü Halkapnar) başlayarak, “Kadife Kale”
6
Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi: Kütahya-Manisa- İzmir-Antalya-Karaman-Adana-Halep-Şam-Kudüs-Mekke-Medine.
9. Kitap-1. Cilt.
Haz. Seyit Ali Kahraman. İstanbul: YKY, 2011, s. 6.
7
Kentler ve İmgeler.
Yay. Haz. M. Öcal Oğuz, Tuba Saltk Özkan. Ankara: Gazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Gazi Türk Halk Bilimi Topluluğu Yaynlar,
2004, s. 4.
8
Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi.
(
Seyahatnâme
). 9. Kitap- 1. Cilt. s. 6.
1...,231,232,233,234,235,236,237,238,239,240 242,243,244,245,246,247,248,249,250,251,...268
Powered by FlippingBook