Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 24

14
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
nüşüm sürecinde baz nahiyelerin müstakil kaza statüsüne yükseltilmeleri ile birlikte Aydn Sancağ’nn dahili teşkilatnda önemli değişik-
likler meydana geldi. Bunun en tipik göstergesi, Evliya’nn seyahatinden birkaç yl öncesine (1078/1667-68/) gelindiğinde, Aydn’n toplam
20 kazadan oluşan bir idari birime dönüşmesi oldu
16
. Bunda, Balyambolu (Beydağ), Keles (Kiraz), Köşk, Akcaşehir (Söke), Eyne ve Yenişe-
hir gibi yeni teşkil edilen kadlklar önemli rol oynad. 1682-1683 (1094)’de de aynen muhafaza edilmiş olan kaza says
17
, 1698-99 (1110)’da
bir eksilerek 19’a düştü
18
. Aydn’n XVI. asrn sonlarnda yaşanan değişim sonrasnda ortaya çkan kaza tablosu ancak XVII. yüzyln ikinci
yarsnda istikrara kavuşarak yerleşmiş oldu.
Yukarda da belirtilmiş olduğu üzere, Cezâyir-i Bahr-i Sefîd Eyâleti’ne bağl müstakil bir idari birim olarak 1573’de kurulmuş olan Sğla
Sancağ, başlangçta kaza statüsünde alt idari üniteyi bünyesinde barndrmakta idi. Bunlar İzmir, Çeşme, Ayasuluğ (Selçuk), Akçaşehir
(Söke), Balat ve Çine kazalar idi
19
. 1667-68 (1087) tarihli deftere göre
20
, aradan geçen zaman zarfnda Sğla Sancağ’na bağl kaza says 9’a
çkt. Buna göre, Sğla Sancağ İzmir, Karaburun, Yenişehir, Akçaşehir, Sivrihisar, Çeşme, Kzlhisar, Nif ve Ezine kazalarndan meydana
geliyordu. İlgili arşiv kaytlarndan anlaşldğ kadaryla
21
, Sğla Sancağ’nn bu idari teşkilatlanma yaps XVII. yüzyl boyunca değişmedi.
Değişen İdari Yapnn Evliya Çelebi Seyahatnamesine Yansmas
Ziyaret etmiş olduğu her bir yerleşim biriminin Osmanl idari taksimatndaki yeri ve görevlilerinin statüsünü tespit ederek değerlen-
dirmeyi prensip edinen Evliya Çelebi’nin seyahatnamesi XVII. yüzylda Osmanl taşra teşkilatnn kesitler halinde tespiti bakmndan da
önemli bir kaynaktr. Ancak, diğer bütün bilgi kategorilerinde olduğu gibi
22
, idari bilgi de çağdaş diğer kaynaklarla karşlaştrlarak değer-
lendirilmelidir. Bu çalşma da esas itibaryla Evliyâ’nn Seyahatname’de kaydetmiş olduğu yerleşim birimlerinin her birinin idari yapsnn
diğer kaynaklardan elde edilen bilgi ile tahkik edilerek açklğa kavuşturulmas için kaleme alnmş bulunmaktadr.
Nif (Kemalpaşa)
Evliyâ’nn “
Kütâhiyye eyâletinde Sarhan livâs paşasnn hâss
” olduğunu, yüz elli akçalk kaza olarak
23
, yetmiş köyün bağl bulunduğunu
belirtmiş olduğu
24
Nif, XVI. yüzylda Saruhan Sancağ’na bağl kazâ statüsünde bir idari birim idi
25
. 1620-1621 (1030) tarihli kaytlar
26
, Nif’in
s. 235-237; Tuncer Baykara,
Anadolu’nun Tarihî Coğrafyasna Giriş.
s. 180.
16
BOA.
MAD-4482
, s. 10-12.
17
BOA.
MAD-4483
, s. 2-3.
18
BOA.
KK-3980
, s. 1-5.
19
T. Baykara.
age.
s. 179-180.
20
BOA.
MAD-4482
, s. 20-21.
21
1078 (1667-1668) Tarihli BOA.
MAD-4482
, s. 20-21; 1087 (1676-1677) Tarihli BOA.
MAD-4488
, v. 5b-6a; 1111 (1699-1700) Tarihli BOA.
MAD-3826
, v. 46a.
22
Bk. Feridun Emecen. “Evliya Çelebi’nin Manisa’ya Dair Verdiği Bilgilerin Değeri.”
Türklük Araştrmalar Dergisi
. 4, İstanbul: 1989. s. 215-223; Pierre MacKay. “Se-
yahatname’deki Gerçek ve Gerçek ve Kurmaca Yolculuklar: 8. Kitaptan Baz Örnekler.”
Çağnn Sradş Yazar Evliyâ Çelebi
. Haz. Nuran Tezcan, İstanbul: Yap
Kredi Yaynlar, 2009. s. 259-280.
23
XVI. yüzyl sonlar ile XVII. yüzyl başlarnda şekillenen kaza teşkilatna göre, kadlklar kadya tahsis edilen gelir kapasitelerine göre tasnif edilmişlerdir. Evliya
Çelebi’nin Seyahatname’de belirtmiş olduğu rakamlar da söz konusu düzen içerisinde belirlenmiş olan kadlk derecelerini ifade etmektedir: T. Baykara. “ayn
madde.” s. 120.
24
Seyahatname
, IX, s. 37.
1...,14,15,16,17,18,19,20,21,22,23 25,26,27,28,29,30,31,32,33,34,...268
Powered by FlippingBook