Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 233

Geçmiş ve Şimdiki Zamann Peşinde Kent ve Seyyah Belgeseli
223
Menemen'de, Tire'de, Seferihisar'da, Karaburun'da, hatta İzmir'in göbeği Çankaya'da bile yklmş veya yklmak üzere hamamlar, han-
lar, camiler, çeşmeler görmekten üzüntü duyduk. Oysa, "Evliya Çelebi'nin Yolu" özellikle de bu iletişim çağnda, bir kültür turizmi rotas
olarak önem arz etmektedir. Bu önem, söz konusu rota üzerindeki kültürel ve tarihsel ürünler korunduğu, gün şğna çkarldğ nispette
artacaktr. Ne yazk ki, ülkemizin dş tantm yaplrken tarih ve sanatn evrensel dilinden yeterince yararlandğmz ve mevcut değerlerin
farknda olduğumuz söylenemez. Oysa bakldğ zaman, Avrupa’nn baz ülkelerinde Rönesans dönemi ve sonras meydana getirilen eser-
ler yerli ve yabanc ziyaretçilerin ilgi odağ olmaya devam etmektedir. Bahsedilen durumun en canl örnekleri Fransa’nn başkenti Paris,
Avusturya’nn başkenti Viyana ve İtalya’da bulunan Floransa şehirleridir. Deniz ve güneş ülkesi Türkiye söylemine dayal tantm ve turizm gayret-
leri bu çağda yeterli gelmemektedir. Ülke olarak kültürü ve tarihiyle bir bütün olarak markalaşmaya dönük çalşmalara ihtiyacmz var.
Projedeki araştrmaclar, solan veya yok olan bu envanteri titizlikle kaytlara geçirdiler. Bu çalşma, bugüne kadar yaplmş en kapsaml
Evliya Çelebi araştrmalarndan birisidir. Ege Bölgesi özelinde ise en kapsamlsdr. Belgeseli çekmeye başlarken, izleyici üzerinde belirli bir
duygu veya düşünce kvlcmlandrmay hedeflemedik. Metin, kendi temel iletisini kendisi üretti. Evliya Çelebi, kendi çağnda ve toplu-
munda, kimsenin aklna gelmeyen, aklna gelse bile yeltenilmeyen bir işe kalkşmşt. Büyük seyahati srasnda uğradğ her yeri, görüştüğü
kimseleri, adetlerini hatta aktardklar rivayetleri bile detayl biçimde kayda geçirmişti. Tam bir belgeselci gibi. Kameras olmayan ancak
kalemi, insan sevgisi ve hayal gücü olan bir belgeselci gibi. Anakronik bir yorumla, dünyaya erken gelen insanlardan birisi diyebiliriz.
Yüzyllar önce uğradğ küçük köyler ve kasabalar, Seyahatnâme'ye aktarmasyla sonsuza dek hatrlanacaklar. Uğradğ mekanlara birer
kimlik ve isim bahşetmiş, kültürel anlamda varlk ve yaşam sunmuş oldu. Selçuk yaknlarnda Alman Boğaz'n ararken içinde yürüdüğü-
müz taş patika, seyyahn bir vakitler yürüdüğü, eşkyalarla karşlaştğ, mola verdiği patika olduğunu anladğmz anda "biriciklik" niteli-
ğine bürünüyor. O bu tarifleri yapmamş, anlatmamş olsa, bugün kim, niye geçer Alman Boğaz'ndan, niçin çallarn içinde kaybolmuş bir
patikay arar?
Bunu bir mecaz olarak alrsak, incelemeyip, önem vermeyip, kayt altna almadğnz kültür, zamanla ormanda bir patika gibi kaybolur
gider. Nasl ki seyyah, bir zamanlar içinde yaşadğ devasa coğrafyay gayretli bir karnca gibi keşfetmeye çkp, defterine yazp "korumas-
na" almşsa, bugün bizler de hem onu ve eserini, hem de çalşma yöntemini ve gayretini örnek alp, gereken önemi vermeliyiz. Seyahatnâ-
me, bir defter-i kebirdir. İçinde kültürümüzün ve tarihimizin önemli baz şifreleri kayt altna alnmştr. Uzmanlar bunlar üzerinde çalş-
tkça, eserin bizimle paylaştklar artacaktr. Bir iletişimci gözüyle naçizane "okumam", seyyahn kendi kültürüne ve insanna adeta "sarl-
mas", tüm hayatn bu amaç doğrultusunda yaşamasdr. Bir belgesel çekmek amacyla ne zaman yola koyulsam hissettiğim duygu Seya-
hatnâme'yi okurken hissettiğimin aynsdr.
Belgeselin temel konusunun Evliya Çelebi ve Seyahatnâme olmas dolaysyla, pek çok gezi ve röportaj belgeselinin düştüğü bir hataya
ara sra biz de bilerek veya bilmeyerek düşmüş olabiliriz. Bu gibi yapmlarda, gezilen bölgeye dair güzel görüntüler yakalama, estetik gö-
rüntü düzenlemeleri yapma, ilginç açlar yakalama gayreti, biçimsel yönden etkileyici ve zengin bir yapm ortaya çkartma gayretleri öne
çkabiliyor. Bu durumda da yapay ve egzotik bir bakş açs, asl aktarlmas gereken konudan uzaklaşma gibi yan etkiler oluşabiliyor. Do-
1...,223,224,225,226,227,228,229,230,231,232 234,235,236,237,238,239,240,241,242,243,...268
Powered by FlippingBook