Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 232

222
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Bir Öyküleme ve Araştrma Yöntemi Olarak: Kent ve Seyyah Projesi
Ön-araştrma bir belgesel çalşmasnn en önemli ayağdr. Konunun tüm hatlaryla gözden geçirilmesi, kaynaklarn ekonomik kullanl-
mas, kötü sürprizlere karş önceden önlem alnmas, vb. bir dizi faydas vardr. Bu projenin en önemli bilimsel admlarndan birisi, Seya-
hatnâme'nin İzmir ve çevresine dair cildinin, işinin ehli bir uzman grubu tarafndan günümüz Türkçesine çevrilmesiydi. Seyahatnâme'nin
Süleymaniye Kütüphanesi'ndeki değerli bir elyazmas nüshas bu çeviriye kaynaklk etti. Çeviri ayn zamanda belgesele dair çok önemli
ön-araştrma faznn büyükçe bir bölümü anlamna geliyordu. Zira, sahaya çkldğnda ziyaret edilecek veya aranacak mekanlara dair ge-
niş bir taramay metin üzerinden yapmak oldukça kolaylaşt. Kültürel ve tarihsel anlamda geniş bir envanteri, İzmir'in ilçeleri baznda ön-
ceden hazrlama frsatmz oldu. Yine bir başka önemli kavram erişimdir. Çekim yaplacak bölgede, ekibe rehberlik edecek ve daha ileri bir
noktalara taşyacak doğru kişilere önceden ulaşmak önemlidir. Ege Üniversitesi etiketi de çalşmamzda işbirliklerini kolaylaştrc bir etki
yapt. Bütün proje boyunca çekim izinleriyle ilgili tek bir sorun yaşanmad. Konaklama, ulaşm ve benzeri konularda ilçe ve belde belediye-
lerinden değerli destekler bulduk.
Belgesel öznellikle nesnelliğin iç içe geçtiği bir alandr, tpk hayat gibi. Gerçeğin peşinde olma iddiasn taşr ancak, "kime göre, neye gö-
re gerçek?" sorular bizi her zaman bir sisin içine doğru çeker. Filmcilik terminolojisinde "belgesel", belgeye dayal üretilmiş herhangi bir
yapmdr. Benzer şekilde, kurmaca olmayan gerçek insanlarla, gerçek olaylarn içinde kaydedilmiş yapmlar da belgesel olarak etiketleni-
yor. Bizim çalşmamzda yaslandğmz temel belge, "Seyahatnâme"dir. Bu belge, içinde geçen bilgilerin doğruluğu veya yanlşlğ bir yana,
kendisi tarihsel bir gerçektir. Gezdiğimiz rota, tümüyle bu eserin ve Evliya Çelebi'nin bizi yönlendirdiği bir rotadr. Bu rotada kaderin bizi
buluşturduğu esnaf, çiftçi, ev hanm, balkç, ihtiyar, genç kim varsa tümü de güncel bir gezi belgeselinin otantik kaynak kişilerini meyda-
na getiren "gerçek" bir örnekçe sundular. Güncele dair içtenlikli ve abartsz bir kesiti yansttlar. Kameramzn önünde söyledikleri ninni-
ler, anlattklar hikayeler, dokuduklar motifler, gerçekleştirdikleri ritüeller araştrma grubumuzun üyeleri tarafndan bilimsel veri kabul
edildikleri nispette kayt altna alnp, inceleme konusu edildiler. Bu çalşma yönteminde bu kişiler ayn zamanda belgeselin "sesi ve yüzü"
oldular. Az ya da çok herkes kendi öyküsünü seslendirdi. Çoklu bakş öyküleme tarz anlamnda da yanstabildiğimizi umuyorum.
Böylece hem tpk bir vakitler Evliya'nn rast geldiği gibi karşmza çkveren Ege insanlarnn öyküsü, hem bir grup araştrmacnn öy-
küsü, hem de Evliya Çelebi'nin öyküsüne dönüştü. Seyahatnâme, 400 yl öncesi ile bugünü bağlayan bir zaman makinesiydi artk. Seyyah-
'n apaçk tarif ettiği bir çeşmeyi Menemen çarşsnda karşmzda buluvermek, çeşmenin bugün krk dökük bir büfe olarak kullanlyor
olmas, insanlarn Evliya'dan, eserinden, çeşmeden habersiz yaşamaya devam etmesi zaten dünle-bugün arasndaki doğal çatşmay ve
öyküyü beraberinde getirdi. Sradan bir tarihsel veya biyografik belgesel çalşmas, günümüzün sosyolojik ve kültürel konularna atfta
bulunma amacn taşmaz. Fakat yürüttüğümüz bu proje, üstelik Ege Bölgesi'yle snrl olmasna rağmen, Seyahatnâme'de işaret edilen irili
ufakl eserlerin pek de iyi durumda olmadğn, hamasetle anmay çok sevdiğimiz geçmişimize ait eserleri korumada özensiz bir toplum
olduğumuz gerçeğini bize gösterdi. Bu bakmdan, Nichols'ün de ifade ettiği gibi, "belgesel film, yaşama vurulmuş bir mühür niteliği de
taşmaktadr. O, insan yaşamndaki önemli değerleri bulur, düzenler ve bir mühür gibi zamann içine vurur. Belgesel film, zaman içinde
kaybolmas olas seslerin silinmemesini sağlamaktadr .”
6
6
Nichols,
Bill.
“The Voice of Documentary.”
Film Quarterly
. Vol. 36. No. 3. Spring 1983, ss. 17-30.
1...,222,223,224,225,226,227,228,229,230,231 233,234,235,236,237,238,239,240,241,242,...268
Powered by FlippingBook