Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 23

XVII. Yüzylda İzmir ve Çevresinin İdari Yaps
13
kesimini içine alan Menteşe ve Aydn sancaklarnn sahil kesiminde yer alan kazalarn ifraz olunarak ilhak ile birlikte şekillenen Sğla San-
cağ, ilk etapta kaza statüsünde alt idari birimi bünyesinde barndryordu. Bunlardan,
İzmir
,
Çeşme
,
Ayasuluğ
(Selçuk) ve
Akçaşehir
(Söke)
daha önce Aydn Sancağ’na,
Balat
ve
Çine
ise Menteşe Sancağ’na bağl idi. Bu düzenleme ile kapsama alan önemli ölçüde daralmş olan
Aydn, on kazadan oluşan bir idari birim haline geldi
9
.
XVII. Yüzyl Osmanl İdari Taksimatnda İzmir ve Çevresi
XVII. yüzyl başlarnda Osmanl Devleti idari teşkilat bakmndan yirmi üçü tmar sisteminin uygulandğ normal, dokuzu salyâneli ol-
mak üzere toplam otuz iki eyalete taksim edilmişti. Eyalet says, ayn yüzyl içerisinde Özi’nin ilavesiyle otuz üçe çkt. Bununla birlikte,
gerek yeni fetihlerin doğurduğu ihtiyaçlar, gerekse idari mekanizmann iç dinamizminden kaynaklanan değişim doğrultusundaki gelişme-
ler XVI. asrdan XVII. yüzyla eyalet saysnn sürekli değişmesine yol açt
10
.
Çalşmann kapsama alann oluşturan bugünkü İzmir ili hudutlar dâhilinde bulunan yerleşim birimlerinin ağrlkl olarak bağl bulun-
duğu Sğla Sancağ, söz konusu üst idari birimlerden
Cezâyir-i Bahr-i Sefîd
eyaletine bağl idi. XVII. yüzylda
Kaptan Paşa
ya da
Cezâyir
ady-
la da anlan eyalete bağl toplam on üç sancak bulunuyordu
11
. Sğla’nn da dâhil olduğu eyalete bağl diğer idari birimler Gelibolu, İnebaht,
Eğriboz, Karlili, Mazistre, Rodos, Midilli, Kocaili, Biga, Sakz, Nakşa ve Mehdiyye sancaklar idi
12
.
Araştrma alannda yer alan yerleşim birimlerinin bir ksm ise Anadolu Eyaleti’ne tabi olan Aydn Sancağ’na bağl idi. Bunun yannda
baz iskân yerleri de Saruhan ve Hüdâvendigar sancaklarna bağl bulunuyordu. Anadolu Eyaleti, XVII. yüzylda ayrca Kütahya, Menteşe,
Kastamonu, Bolu, Ankara, Karahisar- Sâhib, Tekeili, Kangr, Hamidili, Sultanönü ve Karesi sancaklarn bünyesinde barndryordu
13
.
XVI. asrn sonlarndan itibaren yaşanan ve XVII. yüzylda daha belirginleşen siyasal, sosyal ve ekonomik krizin çözümü için öngörülen
değişim programnn önemli ayaklarndan biri de büyük çapl kazalarn bölünerek, nispeten daha küçük idari ünitelerin teşkil edilmiş ol-
masyd
14
. Giderek artan sosyal, ekonomik ve hukukî sorunlarn çözümü için öngörülen bu uygulama, bugünkü İzmir ili hudutlar dâhilin-
de bulunan alann ilişkili olduğu idari birimlere de yansd. Dolaysyla, İzmir ve çevresinde XVII. asrda, XVI. yüzyln idari yapsndan
oldukça farkl bir tablo şekillendi. Daha çok sancaklarn dâhili teşkilatndaki değişim sonucunda şekillenen bu tablo, ayn zaman zarfnda
gerçekleşen ifraz ve ilhaklarla sancak hudutlarnn değişimini de beraberinde getirdi.
XVI. yüzylda 13 kazadan ibaret olan Aydn Sancağ, 1573’de Sğla Sancağ’nn kuruluşundan sonra 10 kazay bünyesinde barndran,
nispeten küçülmüş bir idari birime dönüştü
15
. Bununla birlikte, XVI. asrn sonlar ve XVII. yüzyl başlarndan itibaren yaşanan kriz ve dö-
“Kapudan Pasha.”
EI
2
, IV, s. 571-572.
9
Tafsilat için bk. Feridun Emecen. “
Aydn
.” s. 235-236; Tuncer Baykara.
Anadolu’nun Tarihi Coğrafyasna Giriş I Anadolu’nun İdarî Taksimat
.
Ankara: Türk
kültürünü Araştrma Enstitüsü Yaynlar, 1998. s. 180.
10
H. İnalck. “
Eyalet
.” s. 549.
11
Sofyal Ali Çavuş Kanunnâmesi, Osmanl İmparatorluğu’nda Toprak Tasarruf Sistemi’nin Hukuki ve Mâlî Müeyyede ve Mükellefiyetleri
. Haz. Midhat
Sertoğlu, İstanbul: Marmara Üniversitesi Yaynlar, 1992. s. 42.
12
Tafsilat için bk. M. H. Şakiroğlu. “
ayn madde
.” s. 500-501; Ayhan Afşin Ünal. “XVI. ve XVII. Yüzyllarda Cezâyir-i Bahr-i Sefîd (Akdeniz-Ege Adalar) Ya da
Kaptan Paşa Eyaleti.”
Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
. 12, Kayseri: 2002. s. 251-261.
13
Kâtip Çelebi.
Kitâb- Cihannümâ li-Kâtib Çelebi
, C. I, Tpkbasm, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yaynlar, 2009. s. 631.
14
Bk. Turan Gökçe. “XVI. Yüzyl Sonlar ve XVII. Yüzyl Başlarnda Osmanl İdari Taksimatnda Görülen Kaza Saysndaki Artşa Dair Baz Tespitler.”
Doğumu-
nun 65. Ylnda Prof. Dr. Tuncer Baykara’ya Armağan Tarih Yazlar
. Der. Prof. Dr. M. Akif Erdoğru, İstanbul: IQ Yaynlar, 2006. s. 237-266.
15
Emecen, Feridun. “Aydn.”
DİA
, 4, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakf Yaynlar, 1991. s. 235-237.
1...,13,14,15,16,17,18,19,20,21,22 24,25,26,27,28,29,30,31,32,33,...268
Powered by FlippingBook