Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 223

Eski Mordoğan (İzmir) Köyü Camii Süslemeleri
213
Yapnn duvar resimleri arasnda, bu dönemde yaygn olarak kullanlan tek yap tasvirlerine de rastlanmaktadr. Ancak bunlarn hangi
yaplara ait olduğu belirlenememektedir. Sanatç, bu resimleri hayali olarak yapmş olabileceği gibi çevresinde gördüğü herhangi bir yapy
da resmetmiş olabilir. Mordoğan’n da İzmir’e çok yakn bir konumda olduğu düşünüldüğünde, sanatçnn halen bu şehirde benzerleri
görülebilen, Ege yöresine özgü, kiremit kapl, krma çatl, dar cepheli evlerden veya konaklardan bazlarn resmetmiş olmas bir ihtimal
olarak ileri sürülebilir. Ön ve yan cepheleri birlikte gösterilen bu yaplar daha çok birer konak betimlemeleridir. Birer çerçeve içine alnmş
bu konaklar, boşlukta duran bir zemin üzerine yerleştirilmiş, yandan ve arkadan da ağaçlarla kuşatlarak dar da olsa bir tabiat görüntüsü
içine alnmşlardr. Işk-gölge oyunlar, renk tonlamalar ve perspektif denemeleri bat etkilerini çağrştrrken, iki farkl bakş açsndan gö-
rünür biçimde işlenmeleri, yerleştirilişlerindeki acemilikler ve ayrntc işleme tekniği minyatür geleneklerine bağlanabilecek özelliklerdir.
Bunlar, İzmir Şadrvanalt Camii (1630)
28
şadrvan tonozu, Zeytinliova (İzmir) Hac Mustafa Ağa Camii (1747)
29
, Soma Hzr Bey Camii
(1791)
30
mahfil saçağ, Soma (Manisa) Damgac Camii (XIX.yy ilk yars)
31
ve Yozgat Başçavuş Oğlu Camii (1801)
32
mahfil katnn saçağnda
görülen bir grup duvar resminin arasnda yer alan tek yap tasvirleri ile benzer kuruluş özellikleri taşr. Pencere, kap gibi açklklarn bi-
çimlenişi, krma çatl örtüler, yandan ve arkadan ağaçlarla çevrelenmeler neredeyse tüm yaplarda ayndr. Ancak gerek Yozgat Başçavuş
Oğlu Camii gerekse Soma Damgac ve İzmir Şadrvanalt Camilerinde görülen tek yaplarn, Mordoğan Ayşe Kadn Camii’nden farkl ola-
rak bir su kenarnda veya deniz kysnda bulunmalar değişik bir durum ortaya koymaktadr.
Mimari tasvirler arasnda yer alan Kâbe tasviri ayr bir öneme sahiptir. Mihrap kavsarasna işlenmiş olan bu tasvir; bir yandan ayn re-
sim içinde çeşitli açlardan gösterilmiş ve acemice biçimlendirilmiş iki boyutlu yaplar ile geleneksel minyatür sanatnn alşkanlklarn
sürdürürken, bir yandan da yerleşme düzeni ile oluşturulan hacim ve derinliğin hissettirdiği, başarsz perspektif girişimi ve renk tonlama-
lar ile Bat resminin izlerini taşyan geçiş dönemi ürünü olduğunu gösterir. Bu tip Kâbe tasviri dönemin pek çok yapsnda karşmza çk-
maktadr. Aydn-Koçarl Cihanoğlu Camii (1834)
33
mihrabnda, Bademli (Ödemiş/İzmir) Klczade Mehmet Ağa Camii(1811)
34
harim giri-
şinin batsnda, Muğla Kurşunlu Camii (1853)
35
kubbe eteğinde, Soma Hzr Bey Camii (1791)
36
son cemaat yerinde, Denizli Belenardç
(Torapan) Köyü Camii (1884)
37
harim güney duvarndaki Mekke ve Medine tasvirleri bunlardan bazlardr. Bu son zikrettiğimiz örnek,
Mordoğan Ayşe Kadn Camisine üslup açsndan en yakn olandr. Çocuksu çizgiler, yaplarn yerleştirilişi ve biçimlenmeleri, bir iki ufak
ayrnt dşnda, her iki örnekte de ayndr. Diğer yaplardaki tasvirler; geride yer alan dağlar, Mekke kentini çevreleyen sur duvarlar, re-
28
Ark.
age.
s. 49, res.43.
29
İ.Kuyulu.
Kara Osman-Oğlu Ailesine Ait Mimari Eserler.
Ankara: Türk Tarih Kurumu Basmevi, 1992, ss. 33-34, res. 20-23.
30
R. Ark.
Batllaşma Dönemi Türk Mimarisi Örneklerinden Anadolu’da…
.
s
s.16-17, res.11; R. Ark.
Batllaşma Dönemi Anadolu...,
ss. 35-37, res. 28-30.
31
İ. Kuyulu.
agm.
s. 69-70, res. 6.
32
Ark.
Batllaşma Dönemi Türk Mimarisi Örneklerinden Anadolu’da...,
s. 28, res. 40-42; Ark.
Batllaşma Dönemi Anadolu...,
s. 42, res. 36-37.
33
Ark.
Batllaşma Dönemi Anadolu...
s. 47, res. 41.
34
İ.Kuyulu. “Bademli Klczade Mehmet Ağa…, s. 153, res. 14.
35
Ark.
Batllaşma Dönemi Anadolu...
s. 55, res. 47.
36
Ark.
Batllaşma Dönemi Türk Mimarisi Örneklerinden Anadolu’da...,
ss. 14-15, res. 6; Ark.
Batllaşma Dönemi Anadolu....,
s. 32, res. 27.
37
Ş. Çakmak. “Belenardç (Torapan) Köyü Camii (Güney/Denizli).”
Sanat Tarihi Dergisi.
S. VII, İzmir: Ege Üniv. Basmevi, 1994, s. 25, res. 6.
1...,213,214,215,216,217,218,219,220,221,222 224,225,226,227,228,229,230,231,232,233,...268
Powered by FlippingBook