Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 219

Eski Mordoğan (İzmir) Köyü Camii Süslemeleri
209
İlk inşas 14. yüzyla kadar indirilen cami mimari kuruluşundan daha çok süslemeleri ile dikkati çeker. Yapnn gerek son cemaat yeri
gerekse iç mekânnda, sva ve ahşap üzerine yaplmş zengin kalem işi süslemeler vardr. Ancak bu süslemeler caminin inşa edildiği döne-
me uygun bir üslup birliği sergilememektedir. Dolays ile caminin süslemelerden çok daha eski olduğu, bezemelerin yapya sonraki dö-
nemlerde gördüğü onarmlardan biri srasnda eklenmiş olabileceği ileri sürülebilir. Duvar resmi olarak da adlandrlan bu bezemeler,
Anadolu Türk Sanatnda, 18-19. yüzyllarda gelişim gösteren ve
Batllaşma Dönemi
9
olarak ifade edilen yeni akma özgü üslup ve kompo-
zisyonlara sahiptir. Özellikle XVIII. yüzyln ikinci yarsndan itibaren, Anadolu’daki birçok cami, konak bu tür duvar resimleri ile süslen-
miştir. Bu yeni akmn başlca sebebi Bat ile olan siyasi ve kültürel ilişkilerdir. Bir duraklama ve gerileme dönemi olmakla birlikte Osmanl
İmparatorluğunun yine de ihtişamn koruduğu 17. yüzyldan sonra; 18. asr imparatorluk için çöküşün başladğ bir çağ olarak kabul edi-
lir
10
. Birbiri ardna gelen savaşlar ve yenilgiler, ciddi iç karşklklar ve ekonomik skntlar devlette önemli sarsntlara neden olmuştur. Bü-
tün bu olumsuzluklara rağmen kültürel hayatta ise bir canllk söz konusudur. Özellikle III. Ahmet (1703-1730) ve onun sanata düşkün ye-
nilikçi veziri İbrahim Paşa bir taraftan Batnn askeri ve siyasi gücünü öğrenmek için buralara elçiler gönderken bir taraftan da eğlence,
kültür ve imar hareketi başlatr. Bu askeri ve diplomatik ilişkiler toplumun her alannda olduğu gibi sanat alannda da kendini hissettirir.
Batl etkiler süsleme alannda da görülmeye başlar. Sanatçlar bir yandan geleneksel minyatür geleneklerine bağl kalrken bir yandan da
Bat anlayşnda konu ve üslup denemelerine girişmiştir. Bu bezemeler, Geç Dönem Anadolu Türk Mimari süslemesinde, Bat etkisinde
yaplmş Türk Resim Sanat’na geçişin örnekleri olarak kabul edilmektedir
11
.
Araştrmamzn konusunu teşkil eden Mordoğan Köyü Ayşe Kadn Camii de Geç Dönem duvar resimleri ile süslü bir örnektir. Bir ksm
son yllardaki müdahalelerle yenilenmiş olan resimlerle doğrudan ilgili bir kitabe, arşiv kaytlar ve benzeri kaynaklar yoktur. Belirtilen
nedenlerden dolay da yapdaki süslemelerin yaplş tarihi, banisi ve ustas bilinmemektedir. Ayrca bu tür duvar resimlerinin kronolojik
bir gelişim ve bölgesel özellikler
12
göstermemesi de söz konusu süslemelerin üslup özelliklerine baklarak tarihlendirmelerini güçleştirmek-
tedir. H. Önkal yapdaki bu süslemelerin 19. yüzylda gerçekleştirildiğini düşünmektedir
13
. Bize göre bu süslemeler, biraz sonra aşağda
açklayacağmz bilgi ve belgelere de dayanarak, daha erken bir döneme ait olmaldr. Bu konudaki ilk kaynağmz Evliya Çelebi Seyahat-
9
Batllaşma Dönemi duvar resimleri hakknda daha geniş bilgi için bk. M. Aksel.
Anadolu Halk Resimleri.
İstanbul: İstanbul Üniv. Basmevi, 1960, ss. 179-190; R.
Ark.
Batllaşma Dönemi Türk Mimarisi Örneklerinden Anadolu’da Üç Ahşap Cami.
Ankara: Ankara Üniv. Basmevi, 1973; R. Ark. “Camide Resim.”
Türkiyemiz.
S. 14, İstanbul: İş Bankas Kültür Yaynlar, 1974, ss. 2-9; R. Ark.
Batllaşma Dönemi Anadolu Tasvir Sanat.
Ankara: İş Bankas Kültür Yaynlar,
1976; R. Ark. “Yozgat’da Resimli Bir Cami ve Bir Ev."
Sanat Dünyamz.
S. 7,
İstanbul: Yap ve Kredi Bankas Yaynlar, 1976, ss. 24-32; G. Renda.
Batllaşma
Döneminde Türk Resim Sanat 1750-1800.
Ankara: Türk Tarih Kurumu Basmevi, 1977; G. Renda, T. Erol.
Çağdaş Türk Resim Sanat Tarihi.
C.I, İstanbul: Tiglat
Sanat Galerisi, 1980, ss. 49-76; C. Nemlioğlu. “Kalem İşi Teknikleri.”
Antika
. S. 17, İstanbul: Msrl Yaynlar, 1986, ss. 6-7; D. Kuban.
Türk Barok Mimarisi
Hakknda Bir Deneme.
İstanbul: İstanbul Teknik Üniv. Basmevi, 1954; D. Kuban.
Türk ve İslam Sanat Üzerine Denemeler.
İstanbul: Türk Tarih Kurumu
Basmevi, 1995, ss. 131-140.
10
İ. H. Uzunçarşl.
Osmanl Tarihi.
C. IV. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basmevi, 1978, ss.1 70; N. Berkes.
Türkiye’de Çağdaşlaşma.
İstanbul: Doğu-Bat Yaynlar,
1978, s. 45; İ. Ortayl.
İmparatorluğun En Uzun Yl
.
İstanbul: Hil Yaynlar, 1995, ss. 10-12.
11
R. Ark.
age.
s. 149; G. Renda. a
ge.
s. 49; İ. Kuyulu. “Geç Dönem Anadolu Tasvir Sanatndan Yeni Bir Örnek: Soma Damgac Camii.”
Arkeoloji-Sanat Tarihi Dergisi.
S. IV, İzmir: Ege Üniv. Basmevi, 1988, s. 77.
12
Ark.
age.
s. 140; Renda.
age.
s. 137; Kuyulu.
agm.
s. 77.
13
Önkal.
agm.
s. 283.
1...,209,210,211,212,213,214,215,216,217,218 220,221,222,223,224,225,226,227,228,229,...268
Powered by FlippingBook