Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 207

ESKİ MORDOĞAN (İZMİR) KÖYÜ CAMİİ SÜSLEMELERİ
*
Ersel ÇAĞLITÜTÜNCİGİL
**
Ayşe Kadn Camii olarak da bilinen yap İzmir ili, Karaburun ilçesine bağl Mordoğan beldesindeki Eski Mordoğan Köyü’nde yer al-
maktadr
1
. Bu köy, belde merkezine yaklaşk 2 km. mesafededir. Köyde yaşayan yaşl kimseler; yerleşim ilk defa burada başladğn ve 19.
yüzyln sonlarna doğru da ky kenarna taşndğn ifade etmektedir.
Caminin inşa ve usta kitabesi yoktur. Bu konuda haber veren kaynaklara da sahip değiliz. Ancak günümüzde, Vakflar Müdürlüğünce
hazrlanarak caminin üzerine yerleştirilmiş olan Latin harfli kitabe levhasnda
Ayşe Kadn
2
adndaki bir bani tarafndan, 14. yüzylda
3
inşa
ettirildiği bilgisi yer almaktadr. Bununla birlikte, yapnn tarihi için bilim çevrelerince iki farkl inşa dönemi ileri sürülmektedir. Baz araş-
trmaclar bu yapy 14. yüzyla
4
bazlar da inşa malzemesi, kubbe eteğini dolaşan kirpi saçak ve sivri kemerli pencerelerine bakarak, daha
geç bir döneme 15. veya 16. yüzyllara tarihlemektedir
5
. Yapnn bugünkü görünüşü 14. yüzyl yaps olabileceğine dair bir fikir vermemek-
tedir. Biz ikinci görüşü daha makul kabul edip, yapnn özellikle kirpi saçaklar dolays ile Osmanl dönemine atfedilebileceği kansnda-
yz. Bölgenin Osmanl idaresine 1426
6
ylnda girdiği de düşünüldüğünde 15. yüzylda inşa edilmiş olmaldr.
*
“Eski Mordoğan (İzmir) Köyü Süslemeleri.”
SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi,
Mays 2012, Say: 25, ss. 139-162.
**
Yard. Doç. Dr., E.Ü. Türk Dünyas Araştrmalar Enstitüsü, Türk Sanat ABD.
1
Engebeli bir arazi üzerine kurulmuş olan köyde, yakn zaman kadar cami dşnda bir hamam ve birkaç da dükkân yer almaktayd. Fakat hiçbiri bugün için
mevcut değildir. Yerinde yaplan incelemelerde, bu yaplara ilişkin herhangi bir kalnt veya ize rastlanmamştr. Günümüzde yerlerine evler ve başka yaplar inşa
edilmiştir. Yörede yaşayan yaşl kişiler, bir zamanlar çevredeki evlerin önünde küçük dükkânlarn yer aldğn ve yakn zamana kadar civar köylerden buraya
alşverişe gelindiğini söylemektedir. Bu konudaki en somut bilgiyi ise Evliya Çelebi vermektedir. Seyyahmz Seyahatnâmesi’nin 8. (İstanbul: Üçdal Neşriyat,
1966, s. 530;
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi.
)
cildinde Karaburun Kazas’ndan söz ederken
“… İzmir Mollasnn arpalğdr. Bir câmii, bir hamam, yedi dükkân
vardr.”
şeklindeki bir bilgiyi bize nakletmektedir. Zannmzca, Evliya Çelebinin sözünü ettiği yaplar bunlar olmaldr. Tüm bunlar, bugünkü Mordoğan
Köyünün, 17. yüzylda, camisi, hamam ve birkaç dükkân bulunan, bölgesel öneme sahip, küçük bir merkez olduğuna işaret etmektedir. Bu özelliğini son
zamanlara kadar da korumuştur. Bugünkü mevcut cami de seyyahn bahsettiği yap grubunun bir parças olmaldr.
M. Zllîoğlu. Evlîya Çelebî Seyahatnâmesi.
C. 8. İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1966, s. 530;
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi.
C. 9. Yay. Haz. Y. Dağl, S. A. Kahraman, R. Dankoff, İstanbul: Yap Kredi Yaynlar,
2000, s. 58.
2
Burada yer alan yanlş bir kany düzeltmekte yarar vardr. Bugünkü yaynlarda ve resmi belgelerde ad geçen Ayşe Kadn/Hatun (Ö.T.1804) yapy ilk inşa
ettiren değil, zannmzca, 19. yüzyl Şer’iye Sicili’nde bahsi geçen onarm (muhtemelen 18. yüzyln son çeyreği) yaptran kişidir. Bu konuya, süslemelerin tarih ve
usta problemini ele aldğmz bölümde daha ayrntl bir şekilde tekrar değinilecektir. Şer’iye Sicili hakknda bk. C. Telci, B. Güntürk.
Karaburun.
İstanbul:
Karaburun Korume Derneği, 1996, s. 21.
3
Bu tarih, T.C. İzmir Valiliği İl Kültür Müdürlüğü tarafndan yaynlanan kültür envanterinde de yer almakta, hatta tescil fişi olduğu anlaşlan belgede yapnn bani
olarak da Ayşe Hatun’un ad geçmektedir.
İzmir İl Kültür Envanteri “Çeşme-Karaburun.”
İzmir: T.C. İzmir Valiliği İl Kültür Müdürlüğü, 2001, s. 43.
4
Bilim çevrelerince de genel kabul görmüş bu tarihlendirmede belirsiz bir düşünce yer almamaktadr. Bu çalşmalarda, 14. yüzyla tarihleme için ileri sürülenin ne
olduğuna dair bir açklama getirilmemiştir. Anlaşldğ kadaryla yapnn plan ve inşa özelliklerine baklarak bir tarihlendirme yaplmş ya da kültür müdürlü-
ğündeki tarihlendirme, inşa kitabesinin de olmamasndan dolay aynen kabul edilmiş gözükmektedir. Stil kritiğine dayal bu yaklaşm ksmen tutarl olmakla bir-
likte eksik kalmş bir çabadr. H. Önkal. “Mordoğan Köylerinden Üç Cami.”
XI. Ortaçağ Türk Dönemi Kaz Sonuçlar ve Sanat Tarihi Araştrmalar Sempoz-
yumu Bildiriler 17-19 Ekim 2007,
İzmir: Ege Üniv. Basmevi, 2009, s. 284; A. S. Değerli.
İzmir Türk Mimarisinde Duvar Resimlerinin Korunmas ve Restoras-
yon Sorunlar.
İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü TDAE Türk Sanat, Baslmamş Yüksek Lisans Tezi, 2010, s. 134.
5
C. Gürbyk.
Karaburun Yarmadas’nda Türk Mimarisi.
İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yaynlar, 2010, s. 24.
6
H. Akn.
Aydnoğullar Hakknda Bir Araştrma.
Ankara: Ankara Üniv. Basmevi, 1968, s. 82; E. Merçil. “Aydnoğullar.”
İslam Ansiklopedisi.
C. 4, İstanbul:
1...,197,198,199,200,201,202,203,204,205,206 208,209,210,211,212,213,214,215,216,217,...268
Powered by FlippingBook