Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 203

Evliya Çelebi’de Geçit Kale (İzmir)
193
Geçit Kale/Kule’
nin bu küçük körfeze yakn bir noktada yer almş olabileceğini düşünmemizi sağlayan bir başka neden ise yukarda sö-
zünü ettiğimiz
Sancak Kale’
dir. Belki de İstanbul ve Çanakkale Boğazlarnn
26
iki yakasna kurulan kaleler arasndaki ilişkinin bir benzeri
İzmir Körfezi’nin ağznda, karşlkl iki ky üzerine inşa edilmiş
Geçit Kale/Kule
ile
Sancak Kale
arasnda da mevcuttu.
27
Diğer bir ifade ile
İzmir Körfezi’nin bu kesimindeki geçidin darlğ sayesinde, karşlkl duran bu iki kale güvenli bir savunma ve kontrol sistemi oluşturmuş
olmalyd. Diğer taraftan, kalelerin inşas sadece askeri bir zorunluluk değil, ayn zamanda mali bir önlem de olsa gerekti. Çünkü kent,
önemini deniz ticaretine ve limanna borçluydu. Dolays ile gümrük ödemeden geçip giden gemiler durdurularak limana giriş ve çkşlar
denetlenebiliyor, bu şekilde şehrin hem ticari kaybnn önüne geçiliyor hem de ekonomik önemini yitirmemesi sağlanyor olmalyd. Zaten
Evliya Çelebi’nin
Sancak Kale’
nin inşas için verdiği bilgiler de bu yöndeki düşüncemizi desteklemektedir.
28
Şekil 2. İzmir İl Haritas. Yerleşme merkezleri ile kapanan körfez ve kale/kulenin tahmini yeri
(İl Özel İdare Hizmet Haritasndan işlenerek).
26
Bu kaleler hakknda daha geniş bilgi için bk. A. Gabriel.
İstanbul Türk Kaleleri.
Çev. A. Ilgaz, İstanbul: Tercüman 1001 Temel Eser, 1941, ss. 17-97; O. Aslanapa.
Türk Sanat.
İstanbul: Remzi Kitabevi, 1989, ss. 301-302; O. Aslanapa.
Osmanl Devri Mimarisi.
İstanbul: İnkilap Kitabevi, 2004, ss. 619-620.
27
N. Ülker, Sancak Kale’nin inşa nedeni için İzmir’i gezmiş olan Fransz gezgin Tavernier’den aldğ bir bilgiyi şöyle nakleder: 1656 ylnda, Sadrazam Köprülü
Mehmed Paşa (1656-61), Venediklilerle yaşanan bir olay neticesinde, İzmir önlerinde demirleyen Hristiyan gemilerini kiralamak ister. Fakat buna raz olmayan
gemi kaptanlar hzla körfezden uzaklaşr. Bu olaya üzülen sadrazam, körfezin en dar yerinde bir kalenin bulunmayş yüzünden, tüccar gemilerinin İzmir
koyunda tutulamadğn düşünür ve kyda bir kale yaplmasn emreder. Bu bilgide, körfezin dar yerinde bir kalenin bulunmadğ ifadesi şüphe ile karşlanmas
gereken bir durumdur. Çünkü bu olaydan 15 yl sonra, 1671 de İzmir’e gelen Evliya Çelebi körfezin kuzey kysnda, Fatih Sultan Mehmed (1421-1482)
döneminde yaplmş olan
Geçit Kale
’den bahsetmektedir. Yani körfezin ağznda, ifade edildiği gibi o dönemde bir kalenin bulunmadğ doğru değildir. Aksi
takdirde Evliya Çelebi’nin
Geçit Kale
için verdiği bilgilerin tümünün uydurma, hayal ürünü olduklarn kabul etmek gerekir. N. Ülker.
agm.
s. 321.
28
Sancak Kale’nin yaplş nedeni seyahatnamede izahl bir şekilde yer almaktadr. Bilgi için bk.
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi.
C .9…,
s. 54.
1...,193,194,195,196,197,198,199,200,201,202 204,205,206,207,208,209,210,211,212,213,...268
Powered by FlippingBook