Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 198

188
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
yeri geldikçe şehirde bulunan Türk kültüründen ve bu kültüre ait eserlerden bahsetmişlerdir. Ancak hiçbirinde
Geçit Kale/Kule
ile ilgili bir
bilgiye rastlanmamaktadr. Körfezin kuzey yakasnda,
Gediz Nehri
’nin ağzna yakn bir yerdeki bu kale/kulenin hiçbir seyyah tarafndan
fark edilmemiş olduğunu kabul etmek mümkün değildir. Çünkü seyyahlarn geneli, körfezin güney yakasnda yer alan
Sancak Kale
’den
özellikle söz etmektedir.
11
Dolays ile bölgeyi gezen yabanc seyyahlarn notlarnda, gravürlerinde ve diğer çizimlerinde
Geçit Kale/Kule
’nin
yer almamas, yapnn büyük bir ksmnn yklmş olmasndan ileri gelmelidir. Aksi takdirde körfez girişindeki iki kaleden birini görüp
diğerini gözden kaçrmalar başka nasl yorumlanabilir ki?
Söz konusu yapnn yeri konusu da tartşmaldr. Kale/kulenin yeri kesin olarak neresi idi? Kale/kule, körfezin kuzey yakasnn ne tara-
fna konumlandrlmşt? Bu sorulara cevap vermek güçtür. Ancak biz yine de yaplan çalşmalar neticesinde elde edilen bulgularla birlikte
bir değerlendirmede bulunduk.
Evliya Çelebi, kale/kulenin kesin yerine ilişkin bir şey söylemez. Sadece
“… leb-i deryâda İzmir Körfezi kenârnda bir kumsal yerde, İzmir
Körfezi boğaz ağznda vâki’ olmuştur”
bilgisini nakleder. Daha sonra da
“Urla’ya ve Kuşadas ve Balat şehrine gitmek murâd edinen müsâfirîn İz-
mir’e uğramayup bu kal’adan gemilerle ubûr edüp murâd edindiği diyâra gider”
12
diyerek devam eder. Bu bilgilere bakarak kale/kulenin yerini
tam olarak söylemek mümkün değildir. O nedenle iş baz tahminlere ve bir takm ipuçlarna dayanan yorumlar geliştirmeye kalmaktadr.
Araştrmaya,
Geçit Kale/Kule
’nin yeri olabileceği düşünülen bölgelerde gerçekleştirilen çalşmalarla başland. Bunlar arasndan özellikle
iki bölge, konumlar itibari ile bizde baz soru işaretleri oluşturdu. İşlevleri ve stratejik önemleri gereği, kayalk bir tepe üzerine kurularak,
etraflar çoğu kere hendeklerle kuşatlmş kimi kalelerde
13
görüldüğü gibi
Geçit Kale/Kule
’nin de İzmir Körfezi’ne hâkim, önünde kumsaln
uzandğ, böyle bir tepe üzerinde yer almş olabileceği ihtimali üzerinde durduk ve araştrmalarmz öncelikle bu doğrultuda gerçekleştir-
dik. Çok düşük de görsek, belki de seyyahmz, kale/kulenin üzerinde yer aldğ tepenin hemen önünde uzanan geniş araziyi, kendi tabiri
ile kumsal dikkate ald ve yapnn bulunduğu alann tanmlamasn da bu gözle yapt. Bölgede, yukarda bahsettiğimiz tarife en uygun
yeri araştrdk ve İzmir’in
Karşyaka
ilçesine bağl
Soğukkuyu
mevkiinde, düzlükten içeri girildiğinde,
Yamanlar Dağ
’nn eteklerinde, ovaya
hâkim bir yükseklikteki
Yamanlar Tepesi’
ni tespit edebildik. Buras
Değirmendağ
14
veya
Değirmen Tepe
15
adyla da anlmştr (Fot. 1). 53 metre
yüksekliğindeki bu tepeyi teşkil eden kayalar çevrede bugün bile görmek mümkündür. Şimdi bu yerde, 1934
16
ylnda yapldğ anlaşlan
ve günümüzde atl durumda kalan büyük bir su deposu yer almaktadr. Tepede, su deposundan başka çoğunluğu moloz taş, birkaç da
blok taş ve tuğla krklarndan oluşan moloz yğnlar ile çok saydaki seramik buluntusu görülmektedir (Fot. 2). Bütün bu veriler, tepenin
11
Seyyahlarn Sancak Kale hakkndaki bilgileri için bk. N. Ülker.
agm.
s. 320-323; O. Kocabyk.
agm.
s. 446; J. Tournefort.
age.
s. 251; J. Thevenot.
age.
s. 118.
12
Metnin Türkçeye tercümesi şöyledir: “…
deniz kysnda,
İzmir körfezi boğaz ağznda, bir kumsal yerde konumlanmştr. Urla’ya, Kuşadas’na ve Balat şehrine gitmek
isteyen yolcular İzmir’e uğramadan bu kaleden gemilerle hareket ederek istedikleri yere geçerler.”
13
C. E. Arseven.
Türk Sanat.
İstanbul: Cem Yaynevi, 1973, s. 140.
14
E. Berber, E. Serçe.
Karşyaka Tarihi.
İzmir: Karşyaka Beld. Kültür Yaynlar, 2011, s. 131.
15
Tepenin aşağ ksmnda, 1940’l yllarnda inşa edilmiş bir gazino yer almaktayd. Buras günümüzde Ege Çağdaş Eğitim Vakf’n (EÇEV) kullanmndadr. Y.
Ürük.
İzmir’i İzmir Yapan Adlar (İzmir Kent Sözlüğü).
İzmir: İzmir Büyükşehir Beld. Kültür Yaynlar, 2008, s. 171; E. Berber , E. Serçe,
age.
s. 250.
16
E. Berber, E. Serçe,
age.
s. 131.
1...,188,189,190,191,192,193,194,195,196,197 199,200,201,202,203,204,205,206,207,208,...268
Powered by FlippingBook