Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 185

Evliya Çelebi’nin İzmir’inden Dikkat Çekici Unsurlar
175
olsan ol dahi bükâ âlûd müşâhede olunur garîb temâşâdr lâkin gerdânndan aşağ vücûdu yokdur hemân gerdânnda halhâl ve çehre-i
la‘lgûnu ve gûşlarnda menkûşu ve serinde mergûle geysûsu ve mükahhal marâlî ve gazâlî gözleri ile tasvîr olunmuş bir perî-peyker çehre-i
münevverdir ammâ rûh yokdur.”
32
Evliya Çelebi İzmir şehrinden bahsederken burann kadim zamanlardan beridir bir ticaret şehri olduğunu belirtiyor. Yukarda İzmir
şehrine uğramş batl seyyahlar ksmnda belirttiğimiz Thévenot, d’Arvieux, Tavernier, Brujin ve Careri’nin gibi isimlerin de bahsettiği gibi
Evliya Çelebi de İzmir şehrinde birçok ülkenin temsilciliklerin olduğunu yazyor. Ayrca İzmir ticaretinin hayatnn hacmini ve yoğunlu-
ğunu belirtmek içinde gündelik şehir manzaralarndan örnekler vermekten kaçnmyor. Çelebi’nin Osmanl hâkimiyeti altndaki 260 adet
limandan çok daha mühim olarak belirttiği bu şehirde, Avrupal nüfusunun fazlalğ ve bu kesimin hukukî haklarnn nasl tesis edildiği,
gelenek icab limana her giriş yapan geminin ateş etmesinden kaynaklanan sürekli bir top sesinin yanklanmas, ticaret faaliyetlerinden
kaynaklanan ve şehri sürekli olarak canl tutan bir insan seli ve bu şehirdeki Frenk mahallesindeki çok katl ve görkemli şekilde inşa edilen
evleri göze çarpan farkllklardandr. Şehrin bütün bu canllğn sağlayan yerlerin başnda Frenk Caddesi ad verilen liman boyunca uza-
nan ve yabanc nüfusun çoğunluğu oluşturduğu yer gelir. Evliya Çelebi yine şehrin su ihtiyacn büyük su kemerleri ile Buca ve Halkapnar
ovalarndan su getirtilerek çözüldüğünü belirtmiştir.
33
“ve yedi kral balyozlar bu şehirde tercümânlar ve konsolozlar ile mevcûddur.”
34
“ve’l-hâsl âl-i osmânn kabza-i tasarrufunda iki yüz altmş bender sevâd- mu‘azzam iskelevardr kim yük çözülür ve yük bağlanr şehir-
lerdir ammâ izmir bendericümleden iştihârl şehirdir zîrâ ekâlîm-i seb‘ada âl-i osmân ile dost olmuş on sekiz kefere kral vardr cümlesinin
balyozlar ve konsolozlar vardr ve bâzergânlar rûy- zemînin mahsûlâtlarn ve cemî‘i diyâr halknn metâ‘larn getirüp beher sene bin gemi
gelir ve bin gemi gidüp metâ‘lar bu izmir şehrinde fürûht olunur böyle bir derbend-i calender bender yerdir kim velvele-ârâ iskeledir ve fren-
gi bedreng gemileri eyle gelirler kim şehr-i izmirin nsf gûyâ frengistândr ve bir kimse bir kâfire bir sille urmağa kim kâdirdir derhâl
derbânve dîdebânlar âdemi der-çember edüp der-ân emân vermeyüp tâ hâkime götürürler yâ hâkim katl eder yâhûd kefereler katl edüp na‘ş-
müslimîni ol ân gâyib eder bir cânibi böyle malta gibi muzlim frengistân-misâl yerdir.”
35
“ve cümle hâne-i müşrikîn şehrin şimâlinde sâhil-i limana vâki‘ olmuş binâ-y şeddâdî kefere hâneleri kat-ender-katdr filikalar ile
keştîlerinden evlerine gelüp gitdikçe her gemiden elbetde bir top atarlar ale’t-tevâlî şeb u rûz böyle mu‘tâdlar vardr izmir şehrinde top
sadâsndan râhat ile durulmazdr ve bu şehrin cemî‘i esvâk- sultânîleri gâyet müzeyyen olup eyle bey‘ u şirâ olur kim âdem deryâs
32
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi
. C. IX. s. 50.
33
Necmi Ülker.
XVII. ve XVIII. Yüzyllarda İzmir Şehri Tarihi I.
İzmir: Akademi Kitabevi, 1994, s. 14
34
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi.
C. IX. s. 49.
35
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi.
C. IX. s. 53.
1...,175,176,177,178,179,180,181,182,183,184 186,187,188,189,190,191,192,193,194,195,...268
Powered by FlippingBook